wolne licencje / otwarte licencje
Licencje prawne oferujące różnorodny zestaw warunków – swobód i ograniczeń w ramach obowiązującego prawa. Dzięki nim autor może samodzielnie określać zasady, na których chce dzielić się swoją twórczością z innymi, a użytkownicy zyskują więcej praw do korzystania z jego utworów (zob. Creative Commons, GNU, BSD). Wśród otwartych licencji wyróżnia się wolne licencje, cechujące się największą zapewnianą otwartością – spełniają one definicję wolnych licencji Definition of Free Cultural Works lub Definicję Wiedzy Otwartej
  otwarte dane
Surowe dane dostępne w sposób swobodny, także do ponowanego wykorzystania. Zwolennicy otwartych danych zakładają, że swobodne udostępnienie zapewnia maksymalne ich wykorzystanie. Otwartość jest postulowana szczególnie wobec danych zbieranych przez instytucje publiczne – np. danych statystycznych, meteorologicznych czy geodanych. Specyfika danych w stosunku do innych rodzajów treści powoduje, że zaleca się ich jak najszerszą otwartość, także nie stosowanie jakichkolwiek licencji (nawet wolnych licencji)
  otwarte zasoby edukacyjne
Powszechnie dostępne zasoby (podręczniki, kursy, ćwiczenia, scenariusze lekcji, materiały graficzne i inne) udostępniane swobodnie, za darmo wraz z prawem do ich dalszego wykorzystywania, adaptacji i redystrybucji. Zwykle dostępne są w sieci na wolnej/otwartej licencji np. Wikipedia, Wolne Lektury, Khan Accademy.
  otwarta nauka
Ruch promujący swobodny dostęp do treści naukowych i przyjęcie zasady otwartości na wszystkich etapach pracy i komunikacji naukowej. Ruch jest odpowiedzią na rewolucję cyfrową i obniżenie kosztów publikacji oraz powstanie nowych kanałów i platform komunikacji naukowej. Istotnym elementem ruchu na rzecz otwartej nauki są działania Open Access, skupiające się na zwiększeniu dostępu do wiedzy i informacji poprzez udostępnianie treści czasopism naukowych online.
  wolna kultura
ruch społeczny, którego działacze opowiadają się za zmniejszaniem ograniczeń dla tworzenia, dystrybuowania i modyfikowania dzieł kultury w sieci. Szczególnie mocno sprzeciwiają się zaostrzaniu przepisów prawa autorskiego i wydłużeniem okresu obowiązywania prawa autorskiego. Inspiracją dla rozwoju ruchu była książka Lawrence’a Lessiga “Wolna kultura”.
  kultura 2.0
Zaproponowany w 2006 r. przez Alka Tarkowskiego i Mirka Filiciaka termin opisujący zmiany w kulturze zachodzące pod wpływem rewolucji cyfrowej. Kultura 2.0 nawiązując do kolejnych wersji oprogramowania, zwraca uwagę na rozwój nowych obiegów kultury kształtowanych przez rozwój mediów cyfrowych.  Kultura 2.0 oznacza szukanie nowych wersji znanych już treści, form medialnych, metod dystrybucji i uczestnictwa czy kanonów kultury. Stare media nie znikają, lecz stają się treścią i składnikiem nowych.
  otwarty rząd
Filozofia zakładająca, że władza publiczna powinna zapewniać otwartość swoich zasobów oraz procedur. Celem otwartości rządu ma być zwiększenie zaangażowania obywateli w proces rządzenia, przejrzystości działań rządu oraz wykorzystania zasobów publicznych. Idea ta zakłada, że kluczowym czynnikiem zmiany są technologie cyfrowe, gwarantujące nowe sposoby komunikacji, współpracy i wymiany wiedzy między państwem i obywatelami oraz wewnątrz administracji publicznej. Część zwolenników otwartego rządu skupia się wyłącznie na kwestii przejrzystości i obywatelskiego nadzoru. Inni za kluczowe uważają dostosowanie procesów komunikacyjnych rządu.
  domena publiczna
Twórczość będąca dobrem wspólnym, do której wygasły autorskie prawa majątkowe (70 lat od śmierci autora) lub która nigdy nie była przedmiotem prawa autorskiego (np. dokumenty urzędowe). Utwory z domeny publicznej można swobodnie wykorzystywać, kopiować, rozpowszechniać czy remiksować. W polskim prawie termin “domena publiczna” nie występuje, jest jednak wykorzystywany w kontekście właśności publicznej i promowany przez środowiska działające na rzecz otwierania zasobów z wykorzystaniem nowych technologii. Aktywna w tym obszarze Koalicja Otwartej Edukacji organizuje coroczne obchody Dnia Domeny Publicznej.
  Creative Commons (CC)
Licencje prawne pozwalające zastąpić tradycyjny model „Wszystkie prawa zastrzeżone” zasadą „Pewne prawa zastrzeżone” – przy jednoczesnym poszanowaniu zasad prawa autorskiego. Dzięki nim autor może sam określić na jakich zasadach chce dzielić się swoją twórczością. Poza stałym elemenetem każdej licencji jakim jest Uznanie Autorstwa (BY), autor może zdecydować czy chce zakazać komercyjnego wykorzystywanie utworów (NC), tworzenia na ich bazie utworów zależnych (ND) oraz zabezpieczyć identyczną licencję na utwory zależne co na utwór oryginalny (SA).
  Booksprint
Sposób na pisanie książek. Pomysłodawcą tej idei jest Adam Hyde, pod ręką którego powstały takie publikacje jak np. HYPERLINK „http://openweb.flossmanuals.net/” Open Web. Metodologia booksprintu zakłada spotkanie osób zajmujących się podobnym tematem, które chcą wspólnie stworzyć książkę promującą ich idee, wartości, działania. Dotychczas z tej metodologii korzystały głównie organizacje zajmujące się nowymi technologiami. Powstało wiele podręczników i przewodników po tematach takich, jak samodzielne budowanie sieci radiowej, podręcznik korzystania z CiviCRM, itp.
  GLAM
Początkowo projekt Wikipedii zachęcający muzealników, bibliotekarzy i kuratorów do uzupełniania zasobów Wikipedii o informacje i ilustracje na temat dzieł kultury i sztuki. Projekt rozszerzył się szybko na szeroko zakrojone działania na rzecz udostępniania w internecie zasobów muzeów, galerii i bibliotek jako wspólnych dóbr kultury; skrót od angielskich słów Galleries, Libraries, Archives, Museums
  Informacja publiczna
Treści wytwarzane przez administrację publiczną – według polskiej ustawy o dostępie do informacji publicznej to “każda informacja o sprawach publicznych”. Przyjmuje się, że treści majace charakter informacji publicznej powinny być publicznie dostępne, gwarantując obywatelom nadzór nad władzą i możliwość udziału w sprawach publicznych. Istnienie internetu zmieniło warunki udostępniania informacji publicznej, zwiększając łatwość jej udostępniania. Dzięki temu rozszerzył się zakres udostępnianych treści – uprzednio były to przede wszystkim informacje o przebiegu procesu rządzenia, obecnie mogą to być dowolne treści tworzone przez administrację. W szczególności za istotny nowy typ takiej informacji uznaje się dane publiczne (patrz: otwarte dane). Rozróżnia się prawo dostępu do informacji publicznej (będące prawem obywatelskim, w Polsce zagwarantowanym przez konstytucję) oraz prawo do ponownego wykorzystywania informacji publicznej. W Polsce trwa dyskusja na temat zakresu udostępnianych informacji oraz warunków, na jakich mają być dostępne.
  Ponowne wykorzystanie informacji publicznej
Zagwarantowana przez prawo możliwość wykorzystywania treści będących informacją publiczną. Prawo to zostało wprowadzone poprzez nowelizację ustawy o dostępie do informacji publicznej w 2011 roku i zapewnia pełną swobodę darmowego wykorzystania dostępnej informacji publicznej. Przyjmuje się, że informację publiczną można traktować jako niematerialny surowiec, którego dalsze wykorzystanie poza administracją publiczną może generować wartość dodaną – zarówno ekonomiczną jak i społeczną. Ponowne wykorzystanie może dotyczyć dowolnej informacji publicznej, ale typowe przykłady dotyczą danych legislacyjnych, geodanych, meteorologicznych czy transportowych. Szczególnym sposobem wykorzystania informacji publicznej jest tworzenie serwisów sieciowych w oparciu o publiczne dane.
  Infoactivism
Aktywizm informacyjny: wykorzystanie komunikacji i technologii cyfrowych w celu zwiększenia skuteczności działań społecznych głównie poprzez zbieranie, analizowanie i prezentowanie danych. Termin spopularyzowała organizacja Tactical Tech, która stowrzyła materiał i metodologię warsztatową dla grup działających na rzecz ochrony praw człowieka pt. 10 tactics for information advocacy.
  p2p
Po polsku: „równy z równym”. Model komunikacji w sieci komputerowej zapewniający wszystkim uczestnikom (tzw. hostom) równe uprawnienia. W przeciwieństwie do hierarchicznej architektury modelu klient-serwer, w sieci p2p każdy użytkownik może być zarówno klientem i serwerem, dzięki temu model ten jest znacznie bardziej demokratyczny i stabilny. Termin p2p co ra częściej stosuje się równiez w naukach społecznych, model zakłada, że każdy człowiek jest posiadaczem jakiejś wiedzy, może się nią dzielić, równocześnie uczyć innych i uczyć od nich.

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo