Stanowisko Centrum Cyfrowego Projekt: Polska dotyczące zmian w systemie prawa autorskiego w Polsce

Poniższa wersja jest pierwszym stanowiskiem dot. zmian w systemie prawa autorskiego w Polsce. Kolejna wersja opracowana wspólnie przez Centrum Cyfrowe oraz ICM UW opublikowana została 20 lutego i dostępna jest tutaj.

Wobec ostatnich wydarzeń wokół umowy ACTA#, Centrum Cyfrowe Projekt: Polska stoi na stanowisku,  że jednym z kluczowych wyzwań, ujawnionych przez kontrowersje związane z treścią umowy i trybem jej przyjęcia, jest stworzenie w Polsce nowoczesnego systemu prawa autorskiego. Dyskusja o reformie prawa autorskiego powinna być skoncentrowana na zapewnieniu możliwie swobodnego obiegu treści w Sieci, znalezieniu równowagi między prawami dostawców i użytkowników treści oraz poszanowaniu praw podstawowych, w szczególności prawa do wiedzy.

Dotychczasowe rozwiązania oparte na wprowadzaniu coraz ostrzejszych sankcji i przekazywania egzekwowania praw własności intelektualnej w ręce pośredników (zwłaszcza ISP) prowadzą do naruszania podstawowych praw i wolności, prawa do prywatności, własności, prawa do informacji. Należy rozpocząć dyskusję społeczną, z większym niż dotychczas udziałem twórców i organizacji pozarządowych zmierzającą do zmiany obecnego modelu.

W tym świetle podstawowe zagadnienia reformy to: rozszerzenie zakresu  domeny publicznej, czyli zbioru tych dóbr własności intelektualnej, z których wszyscy mogą korzystać bez ograniczeń oraz wypracowanie modelu ochrony własności intelektualnej opartego na umowie społecznej, a nie na sankcjach karnych.

Zaznaczyć przy tym należy, że kompleksowej reformy nie da się przeprowadzić wyłącznie na poziomie krajowym, konieczna jest reforma prawa unijnego.  Polska powinna dołączyć do głosu kilku krajów europejskich (Wielka Brytania, Holandia), w których już głośno mówi się o potrzebie takiej reformy.

W szczególności reformy powinny objąć:

1. Poszerzenie zakresu domeny publicznej

Ustawodawca powinien rozszerzyć katalog dóbr dostępnych w domenie publicznej oraz umożliwić twórcom przekazywanie takich dóbr do domeny publicznej bez ograniczeń. Wymaga to wprowadzenia następujących zmian:

2. Ograniczenie katalogu dóbr chronionych prawem autorskim

Proponujemy rewizję pojęcia „utworu”, które obecnie rozciąga się na wszelkie z rodzaje twórczości. Postulujemy poszerzenie katalog wyłączeń spod ochrony prawa autorskiego m.in. o wyłączenie spod ochrony utworów „użytkowych” takich jak bazy danych, mapy, projekty budowlane, jadłospisy, książki telefoniczne itp.

3. Poszerzenie zakresu dozwolonego użytku

Należy wprowadzić rozwiązania zwiększające możliwości prywatnego użytku utworów umieszczonych w Sieci (w tym programów komputerowych, wyraźne dopuszczenie tworzenia kopii cyfrowych utworów na własny użytek), dozwolonego użytku dla galerii i muzeów poprzez publikowanie zbiorów on-line, poszerzenie prawa dozwolonego użytku dla instytucji oświatowych oraz wprowadzenie możliwości dozwolonego użytku utworów „osieroconych”, czyli tych, których autor jest nieznany lub trudny do ustalenia.

4. Skrócenie okresu ochrony praw autorskich i pokrewnych

Z niepokojem zauważamy, że prawo zmierza w kierunku wydłużania okresu ochrony utworów i wykonań. Rozwiązania te nie służą artystom lecz pośrednikom (producentom, wydawcom, wytwórniom muzycznym). Postulujemy radykalne odwrócenie tendencji  i skrócenie czasu trwania autorskich praw majątkowych oraz praw do artystycznych wykonań i utworów audiowizualnych.

5. Propagowanie  wolnych licencji

Wolne licencje to narzędzia służące autorom do swobodnego i dowolnego dysponowania własną twórczością. Są łatwo i powszechnie stosowane do zarządzania prawami zarówno użytkowników indywidualnych, jak i instytucji np. tworzących zasoby edukacyjne i kulturowe. Postulujemy szersze wykorzystywanie wolnych licencji przez podmioty publiczne.

6. Pełna otwartość danych i zasobów publicznych

Zasada otwartości powinna być realizowana przez państwo w odniesieniu do zasobów tworzonych przez instytucje publiczne lub finansowanych publicznie. Postulujemy  zapewnienie pełnej otwartości zasobów publicznych (z wyłączeniem uzasadnionych wyjątków dotyczących m.in. ochrony prywatności osoby fizycznej czy tajemnicy przedsiębiorcy), poprzez dalszą reformę ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz przyjęcie ustawy o otwartości zasobów publicznych.

7. Poszerzanie swobód twórców

Polskie instytucje zbiorowego zarządu powszechnie ograniczają swobodę decyzyjną twórców, np. co do zrzeczenia się niektórych praw osobistych, w tym tak zwanych wynagrodzeń niezbywalnych. Reformując prawo autorskie należy twórcom umożliwić również zrzeczenie się wszelkich praw do dzieła („porzucenie” dzieła), udzielenie nieodwołalnej licencji, zniesienia przymusu i domniemania reprezentacji przez organizacje zbiorowego zarządzania.

8. Rewizja egzekucji praw własności intelektualnej

Sugerujemy rewizję niektórych przepisów karnych ustawy pod kątem złagodzenia lub zniesienia odpowiedzialności karnej z tytułu czynów zabronionych przez prawo autorskie, ale popełnionych w stosunku do utworów rozpowszechnionych w Internecie, zwłaszcza sugerowane uchylenie artykułu ustawy wprowadzającego odpowiedzialność karną za posiadanie urządzeń do łamania zabezpieczeń technicznych utworów (DRM). Łączy się z tym postulat wprowadzenia do ustawy możliwości obchodzenia takich zabezpieczeń na potrzeby dozwolonego użytku.

9. Otwarty rząd

Jednocześnie wzywamy rząd do podjęcia innych działań realizujących model otwartego rządu, obejmujących w szczególności gruntowną reformę i usprawnienie systemu konsultacji społecznych oraz dbałość o realizację zobowiązań wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej, obejmujących między innymi otwartą publikację dokumentów i materiałów urzędowych, czy stworzenie repozytorium udostępniającego w sposób otwarty dane publiczne. Wyrazem zaangażowania rządu polskiego w reformę zgodną z modelem otwartego rządu powinno być przystąpienie Polski do Open Government Partnership. Szczegółowe wytyczne dotyczące realizacji modelu otwartego rządu przedstawiliśmy w raporcie „Mapa drogowa otwartego rządu w Polsce”.

1 Stoimy na stanowisku,  że umowa ACTA nie powinna być ratyfikowana przez Polskę. Mimo, że regulacje ACTA najprawdopodobniej nie wniosą zmian do regulacji, tak polskich jak i europejskich, dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej, to wyznaczają zły kierunek legislacji. Ten kierunek, czyli zaostrzanie reżimu ochrony własności intelektualnej, Rząd powinien zdecydowanie odrzucić  i skłonić  się ku rozwiązaniu alternatywnemu, od wielu lat rekomendowanemu przez organizacje pozarządowe, czyli ku systemowej reformie prawa własności intelektualnej.

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo