Szereg absurdów i patologii – Klub Jagielloński o działalności OZZ

Działalność Organizacji Zbiorowego Zarządzania prawami autorskimi (OZZ) od kilku lat budzi duże kontrowersje, szczególnie ze względu na znikomą transparentność ich funkcjonowania i raportowania finansowego. Problemy z działaniem OZZ potwierdza nowy raport Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego, pod tytułem: “W czyim interesie? Funkcjonowanie organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w Polsce”.

Okladka-raport-OZZ-podstawowa-325x461

Organizacje zbiorowego zarządzania – takie jak np. ZAiKS , STOART, SAWP czy ZPAV – obracają ogromnymi środkami w imieniu swoich członków i innych twórców. Organizacje te w 2015 roku odnotowały łączne przychody z opłat za eksploatację praw autorskich na kwotę ponad 611 milionów złotych. Dysponują też pokaźnym majątkiem – ich krótkoterminowe inwestycje wynoszą 1,5 miliarda złotych. Konkluzja raportu CAKJ nie jest optymistyczna – działalności OZZ nadal towarzyszy “szereg absurdów i patologii”. Dla użytkowników kultury szczególnie problematyczna jest kwestia naliczania tantiem – zarówno ich wysokość jak i mechanizm ich pobierania. Natomiast dla twórców szczególnie dotkliwy jest fakt, że podział zebranych środków jest zbyt powolny. W 2015 roku na kontach organizacji pozostało 825 milionów złotych pobranych w poprzednich latach. Repartycja jest też obciążona wysokimi kosztami działalności OZZ (średnio 19% pobieranych opłat).

Eksperci CAKJ słusznie podkreślają, że zwiększony nadzór i regulacja OZZ jest uzasadniona ze względu na fakt, że opierają one swoją działalność na przywilejach ustawowych – przede wszystkim prawie do reprezentowania twórców, którzy nie są członkami OZZ.

Raport CAKJ wyciąga podobne wnioski do tych, które w 2015 roku przedstawiliśmy w raporcie „Polskie organizacje zarządzania zbiorowego i ich dane finansowe”. Pisaliśmy w nim m.in. o opóźnieniach wypłat, zarabianiu na tantiemach traktowanych jako kapitał, czy zaniżaniu kosztów zarządu w sprawozdaniach. Wskazaliśmy takie problemy jak arbitralność decydowania o zasadach repartycji środków oraz brak kontroli i jawności tego procesu.

Główne rekomendacje Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego są zbieżne z naszymi wnioskami sprzed dwóch lat – wzmocnieniu należy ulec kontrola nad działalnością OZZ sprawowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Autorzy raportu rekomendują między innymi:

  • precyzyjne rozdzielenie ról OZZ (reprezentacji swoich członków oraz występowania w imieniu podmiotów niezrzeszonych), szczególnie w odniesieniu do kwestii finansowych;
  • wprowadzenie krótkich, ustawowych terminów przekazywania środków przez OZZ podmiotom uprawnionym (9 miesięcy od zakończenia roku obrotowego);
  • ustalenie procentowego limitu kosztów inkasa;
  • uporządkowanie kwestii opłaty reprograficznej – w tym wyłączenie z niej sprzętu takiego jak telewizory czy smartfony.

Mamy nadzieję, że w debacie zostaną również uwzględnione postulaty Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego, które są nam szczególnie bliskie:

  • Wprowadzenie skutecznej ochrony przed niektórymi inspektorami OZZ, którzy próbują wymusić zawieranie umów licencyjnych, przekraczając zakres ustawowego umocowania OZZ – np. za odtwarzanie muzyki na licencjach Creative Commons.
  • Doprecyzowanie i rozszerzenie katalogu działań o charakterze niekomercyjnym, edukacyjnym czy też z innych względów istotnych społecznie, które są zwolnione z obowiązku uiszczania opłat za wykorzystywanie utworów prawa autorskiego.

Okazją do tego będzie spóźniona implementacja Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym. To  dobry moment by wprowadzić szereg rekomendacji z obu raportów dotyczących funkcjonowania i transparentności działań OZZ.

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo