W poniższych czterech punktach prezentujemy nasze stanowisko dotyczące przysługiwania podmiotom publicznym tak zwanych praw wyłącznych na dobrach niematerialnych, to jest takich „dobrach” jak utwory, bazy danych czy zbiory informacji; oraz czy prawa takie mogą chronić wytwarzane przez nie zasoby, a co za tym idzie ograniczać dostęp do nich.

Wyjaśniamy również kwestię stanu prawnego zasobów publicznych uzupełnionych o dane lub treści wytworzone przez obywateli.

Odnosimy się też do kwestii skuteczności mechanizmu CC0, który wykorzystujemy do udostępniania w sposób otwarty takich wytworzonych przez nas danych lub treści.

Kwestia 1
Czy rejestr zabytków jest objęty ochroną prawa autorskiego?

Nie. Ochroną prawa autorskiego objęte są utwory. Rejestr nie jest utworem; jest bazą danych, w której brak elementów twórczych. Rejestr to jedynie zbiór danych uporządkowanych według klucza geograficznego, brak w nim  oryginalności, cechy charakterystycznej utworów.
Nawet gdyby rejestr był na tyle oryginalny w swej formie by stanowić utwór, to i tak nie byłby objęty ochroną prawa autorskiego. Rejestr jest bowiem materiałem urzędowym.
Dokumenty, materiały, znaki i symbole urzędowe są wyraźnie wyłączone spod ochrony prawa autorskiego. Dlatego z punktu widzenia prawa autorskiego dla opracowania rejestru nie potrzebujemy żadnych licencji ani upoważnień od jakiejkolwiek instytucji publicznej.

Kwestia 2
Czy rejestr korzysta z ochrony przewidzianej w ustawie o ochronie baz danych?

Rozstrzygnęliśmy już, ze rejestr jest bazą danych, ale nie jest na tyle oryginalny w formie by być utworem. Ponadto, rejestr jest materiałem urzędowym czyli w żadnym wypadku nie podlega ochronie prawa autorskiego.
Jednak bazy danych mogą korzystać także z alternatywnej ochrony jaką przewiduje ustawa o ochronie baz danych.
Stoimy na stanowisku, że rejestr – na równi z innymi bazami danych wytworzonymi przez podmioty publiczne – nie jest objęty ochroną przewidzianą w ustawie o ochronie baz danych. Celem uregulowań tej ustawy jest bowiem ochrona baz danych wytworzonych przez podmioty ponoszące ryzyko inwestycyjne w związku z ich tworzeniem. Innymi, prostszymi słowy: ochrona baz danych tworzonych w celach komercyjnych przez przedsiębiorców.
Podmioty publiczne, takie jak Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, tworzą tego rodzaju bazy danych w ramach wykonywania powierzonych im zadań i za publiczne pieniądze. Nie mogą zatem korzystać z ochrony na równi z przedsiębiorcami działającymi na własne ryzyko i angażującymi prywatne środki w powstanie baz danych.
Dlatego również z punktu widzenia ustawy o ochronie baz danych nie potrzebujemy licencji na uzupełnianie rejestru.

Kwestia 3
Jaki jest status prawny wkładu uczestników projektu Otwarte Zabytki w zakresie poprawiania i uzupełniania danych zawartych w rejestrze zabytków?

Charakter wkładu uczestników projektu Otwarte Zabytki trzeba rozważyć w oderwaniu od statusu prawnego rejestru.
Czy jest to (a) baza danych o cechach utworu, (b) czy baza danych objęta ochroną na podstawie ustawy o ochronie baz danych, czy też (c) baza danych nie objętą żadną ochroną?

(a)    Wkład jest utworem pod warunkiem że jest twórczy, oryginalny.
Pozostawienie bez zmian formy rejestru, poprawianie literówek, błędów językowych, czy też dodawanie informacji technicznych, takich jak koordynatów GPS nie stanowi twórczego wkładu.
Natomiast zaproponowanie nowej oryginalnej, ciekawej formy rejestru, a co więcej dodanie opisów, zdjęć, grafik zabytków może prowadzić do powstania utworu.

(b)    Wkład może być chroniony jako baza danych jeśli jego wytworzenie łączy się z ponoszeniem istotnego nakładu inwestycyjnego. Nie ma wątpliwości, ze Centrum Cyfrowe: Projekt Polska ponosi nakład czasu, pracy i pieniędzy związany z realizacją projektu Otwarte Zabytki. Bez wątpienia wykorzystywane są prywatne, a nie państwowe środki finansowe. Zatem na podstawie ustawy o ochronie baz danych Centrum Cyfrowe może być właścicielem praw wyłącznych do powstałego uzupełnionego „rejestru zabytków #2”.

(c)    Wkład będzie „zwykłą”, nie objętą prawami wyłącznymi bazą danych, jeżeli nie zaistnieje żaden z warunków powyżej.

Kwestia 4
Licencja CC0 jako skuteczny instrument „otwarcia” rezultatów pracy uczestników projektu Otwarte Zabytki.

W myśl idei przyświecającej działaniom Centrum Cyfrowe Projekt: Polska chcemy zapewnić by rezultaty działań uczestników projektu Otwarte Zabytki były dostępne dla wszystkich, bez ograniczeń.
Stąd też, w odniesieniu do tej części tworzonego zasobu, która bezpośrednio bazuje na danych pochodzących z rejestru („metryczka zabytku”) zamierzamy po raz pierwszy w Polsce skorzystać z mechanizmu Creative Commons „0” (CC0). Wszelkie treści o charakterze utworu (jak zdjęcia, opisy) dodawane przez użytkowników, udostępniamy na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach (CC BY-SA).

Licencja CC0 to szerokie, nieograniczone i nieodwołalne „zrzeczenie się” wszelkich praw do stworzonego utworu lub bazy danych.

Skuteczność licencji CC0 jest w Polsce kwestionowana. Na gruncie polskich przepisów prawa autorskiego twórca nie może zrzec się niektórych praw do dzieła, w tym autorskich praw osobistych oraz uprawnień do wynagrodzenia.
Nie ma jednak przeszkód by twórca zobowiązał się tych praw nie egzekwować. W ten sposób proponujemy niejako „odwróconą” licencję CC0. Skuteczność odwróconej licencji CC0 jest mniejsza niż całkowitego zrzeczenia się praw i w dużej mierze zależy od woli uprawnionego.

Dlatego użycie licencji CC0 wymaga świadomości jej użycia po stronie wszystkich uczestników projektu Otwarte Zabytki i pełnej akceptacji założeń otwartości i dostępności zasobów leżących u podstaw działalności Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

 
autorką ekspertyzy jest Helena Rymar

 

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo