Cyfrowe współtworzenie zasobów

Przykładem tej praktyki jest Społeczna Pracownia Digitalizacji prowadzona przez Bibliotekę Śląską. W ramach programu wolontariusze – przede wszystkim seniorki i seniorzy – współtworzą Śląską Bibliotekę Cyfrową, uczestnicząc w procesie digitalizacji zbiorów. Wykonują skany, przygotowują materiały do dalszego opracowania i współtworzą cyfrowe dziedzictwo regionu pod opieką zespołu specjalistów. Projekt funkcjonuje nieprzerwanie od 2008 roku jako stała część działalności Biblioteki Śląskiej.

Dlaczego ta praktyka jest ważna?

Pokazuje, że cyfrowe udostępnianie zbiorów nie musi być wyłącznie eksperckim procesem realizowanym przez pracowników instytucji. Biblioteka oddaje mieszkańcom realną rolę w tworzeniu zasobów cyfrowych, jednocześnie zapewniając odpowiednie wsparcie merytoryczne i kontrolę jakości. Dzięki temu projekt zwiększa skalę digitalizacji, buduje poczucie współodpowiedzialności za dziedzictwo oraz przeciwdziała wykluczeniu społecznemu osób starszych. Wolontariusze nie są traktowani jako „pomoc”, lecz jako współpracownicy mający znaczący wkład w rozwój Śląskiej Biblioteki Cyfrowej.

Na czym polega?

Projekt powstał z bardzo praktycznej potrzeby – brakowało rąk do pracy przy rozwijaniu biblioteki cyfrowej. Inspiracją była idea Library 2.0 i przekonanie, że społeczność może współtworzyć cyfrowe zasoby podobnie jak w projektach takich jak Wikipedia. Początkowo do współpracy zaproszono uczestników Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Dziś pracownia działa w sposób ciągły i liczy około 15 stałych wolontariuszy, którzy samodzielnie wykonują skanowanie oraz wstępną obróbkę materiałów, natomiast końcowa kontrola jakości, metadane i publikacja pozostają po stronie specjalistów Biblioteki. Wolontariusze pracują według własnego harmonogramu, otrzymują szkolenie, wsparcie koordynatora oraz system doceniania osiągnięć (np. dyplomy za liczbę wykonanych skanów). Pracownia pełni również funkcję centrum kompetencji dla innych instytucji współtworzących Śląską Bibliotekę Cyfrową.

Czego można się nauczyć z tego przykładu?

• Warto szukać obszarów, w których mieszkańcy mogą wykonywać rzeczywiste zadania, a nie jedynie konsultować działania instytucji.
• Partycypacja wymaga dobrze zaprojektowanego procesu – jasnego podziału odpowiedzialności, szkoleń oraz opieki koordynatora.
• Współtworzenie może jednocześnie realizować cele społeczne (integracja, aktywizacja seniorów) i instytucjonalne (rozwój zasobów cyfrowych).
• Nie każda forma cyfrowej partycypacji działa jednakowo. Biblioteka testowała rozwiązania takie jak tagowanie czy tworzenie opisów przez użytkowników, ale nie spotkały się one z zainteresowaniem. Znacznie lepiej sprawdziło się zaproszenie mieszkańców do realnej współpracy przy digitalizacji.

Instytucja, która wdrożyła tę praktykę:
Biblioteka Śląska
Więcej szczegółów: strona projektu „Społeczna Pracownia Digitalizacji”

Nić:
Przestrzeni

Kompetencja:
Otwartość instytucji

(Zdolność do udostępniania przestrzeni, zasobów i możliwości aktywnego korzystania z instytucji przez społeczność.)

Poziom wdrożenia:
Solidna lina