Dobre praktyki
Nić programowa
-
Współtworzenie wystawy z mieszkańcami
Przykładem tej praktyki jest wystawa „Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy”, przygotowana przez Muzeum Warszawy we współpracy z ekspertami oraz mieszkankami i mieszkańcami miasta. Ekspozycja, otwarta 29 października 2026 roku, przedstawia sześć różnych obrazów współczesnej Warszawy, odnoszących się do jej codzienności, historii i społecznego zróżnicowania. Zamiast budować jedną, instytucjonalną opowieść o mieście, muzeum włączyło publiczność w proces jej tworzenia, dopuszczając do głosu odmienne doświadczenia i sposoby interpretowania miejskiej rzeczywistości. Dlaczego […]
-
Współtworzenie narracji muzealnej z mieszkańcami i kolekcjonerami
Przykładem tej praktyki jest wystawa „Kolekcje. Bycie pośród rzeczy” zrealizowana przez Muzeum Warszawskiej Pragi, oddział Muzeum Warszawy. Ekspozycja prezentowana od listopada 2025 do lipca 2026 roku powstała w wyniku długiego procesu warsztatowego z mieszkankami i mieszkańcami w różnym wieku oraz współpracy z lokalnymi kolekcjonerami. Uczestnicy wnosili własne przedmioty, rodzinne historie i osobiste interpretacje rzeczy, stając się współautorami wielowątkowej opowieści o codzienności, pamięci i dziedzictwie Pragi. Ich wkład znalazł […]
-
Oddawanie głosu społecznościom reprezentowanym w instytucji
Przykładem tej praktyki jest projekt „Moje muzeum, moja opowieść” zrealizowany przez Muzeum Warszawy w 2022 roku. Uczestniczki pochodzące z Ukrainy i Chin, mieszkające w Warszawie i uczące się języka polskiego, przygotowały własne interpretacje obiektów z wystawy stałej „Rzeczy warszawskie”. Osobiste opisy eksponatów zostały umieszczone bezpośrednio w przestrzeni muzealnej jako wystawa w wystawie, a ich autorki wystąpiły w roli współkuratorek. Co szczególnie istotne, dalsza współpraca została podjęta z inicjatywy samych […]
-
Włączanie społeczności w badanie i dokumentowanie dziedzictwa przyrodniczego
Przykładem tej praktyki jest projekt „BioBlitz” zrealizowany w 2025 roku przez Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków. Muzeum zaprosiło publiczność do wspólnego badania przyrody zabytkowych ogrodów, łącząc wiedzę specjalistów z obserwacjami i zaangażowaniem uczestników. W terenowych badaniach prowadzonych przez ośmioro ekspertów i ekspertek wzięło udział 60 osób, które dokumentowały m.in. ptaki, grzyby, porosty, bezkręgowce i inne organizmy występujące na terenie Łazienek. Wyniki zostały opracowane […]
-
Włączanie mieszkańców w tworzenie i opowiadanie lokalnego dziedzictwa
Przykładem tej praktyki jest projekt „Lokalni Przewodnicy i Przewodniczki” realizowany od 2011 roku przez Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku. Instytucja zaprasza mieszkańców i mieszkanki do poznawania, dokumentowania i przedstawiania historii własnych dzielnic. Uczestnicy biorą udział w wykładach i szkoleniach, a następnie przygotowują autorskie trasy spacerów, podczas których dzielą się wiedzą, wspomnieniami i osobistymi doświadczeniami związanymi z miastem. Projekt rozpoczął się na Zaspie, a z czasem objął kolejne części Gdańska. W sezonie 2026 przewodnicy […]
-
Współtworzenie programu wydarzeń z odbiorcami
Przykładem tej praktyki jest wspólne wybieranie filmów do gdyńskiej edycji Objazdowego Festiwalu Filmowego WATCH DOCS, współorganizowanej przez Muzeum Emigracji w Gdyni. Przed festiwalem muzeum zaprosiło uczestników warsztatów filmowo-programowych do oglądania dokumentów, rozmów o poruszanych w nich tematach i wspólnego wyboru tytułów prezentowanych później publiczności. W procesie uczestniczyły m.in. osoby starsze, wolontariusze i osoby z doświadczeniem migracji. Dzięki temu odbiorcy zyskali wpływ na repertuar wydarzenia, które nie zostało przygotowane wyłącznie przez zespół […]
-
Włączanie społeczności do tworzenia narracji
Przykładem tej praktyki jest „Archiwum Emigranta” prowadzone przez Muzeum Emigracji w Gdyni. Projekt opiera się na gromadzeniu fotografii, dokumentów, pamiątek i wspomnień przekazywanych przez osoby z doświadczeniem migracji oraz ich rodziny. Zebrane materiały są opracowywane, digitalizowane i wykorzystywane w działalności wystawienniczej, edukacyjnej oraz badawczej, dzięki czemu narracja muzeum powstaje zarówno ze źródeł instytucjonalnych, jak i osobistych historii uczestników. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Praktyka pokazuje, że instytucja kultury nie musi być jedynym […]
-
Projektowanie programu w oparciu o potrzeby społeczności
Przykładem tej praktyki jest Muzealny think-tank wokół potrzeb sąsiadów instytucji, realizowany przez Muzeum POLIN i Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Projekt stworzył przestrzeń do wspólnego analizowania relacji z lokalną społecznością oraz wypracowywania sposobów projektowania programów odpowiadających na rzeczywiste potrzeby mieszkańców. Efektem były rekomendacje, publikacja i sieć współpracy osób zajmujących się budowaniem relacji sąsiedzkich w muzeach. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Projektowanie programu w oparciu o potrzeby społeczności przekształca […]
-
Współtworzenie programu z odbiorcami
Przykładem tej praktyki jest wystawa „Jak to widzisz?” zrealizowana przez Muzeum Sztuki w Łodzi – Pałac Herbsta, w której publiczność współdecydowała o wyborze dzieł i współtworzyła narrację wystawy. Proces rozpoczął się od otwartego plebiscytu i konkursu na autorskie interpretacje, a następnie wyłoniona grupa uczestników przez kilka miesięcy współpracowała z kuratorami. Efektem była wystawa pokazująca, że muzealna narracja może powstawać dzięki połączeniu wiedzy eksperckiej i doświadczeń odbiorców. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Taka […]
Nić przestrzeni
-
Udostępnianie zasobów instytucji na rzecz oddolnych inicjatyw
Przykładem tej praktyki jest program „Solidarność Codziennie” realizowany przez Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku. Instytucja udostępnia organizacjom pozarządowym, grupom nieformalnym i osobom zaangażowanym społecznie przestrzenie do spotkań, pracy i organizowania własnych wydarzeń. Oprócz sal warsztatowych i infrastruktury oferuje także wsparcie organizacyjne, szkolenia oraz możliwość nawiązywania kontaktów z innymi grupami. Dzięki temu ECS nie tylko zaprasza społeczność do uczestnictwa we własnym programie, ale również wspiera działania, których inicjatorami są osoby i organizacje spoza […]
-
Wspólne projektowanie zmian w przestrzeni lokalnej
Przykładem tej praktyki jest projekt „Strażnik Podwórka”, współorganizowany przez Muzeum Warszawskiej Pragi wraz z mieszkańcami podwórka przy ulicy Strzeleckiej 2, 4 i 6 w Warszawie, aktywistami, specjalistami, przedstawicielami samorządu oraz międzynarodową grupą PA Culture. Przedsięwzięcie koncentrowało się na opracowaniu sposobu zmiany przestrzeni sąsiedzkiej poprzez współpracę osób, które z niej korzystają, z ekspertami i instytucjami odpowiedzialnymi za jej funkcjonowanie. Ważnym celem było nie tylko przygotowanie koncepcji rewitalizacji, ale również wzmocnienie kompetencji […]
-
Wspieranie oddolnych inicjatyw poprzez udostępnianie zasobów instytucji
Przykładem tej praktyki jest program „Otwarty IKM” realizowany od 2016 roku przez Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku. Program umożliwia mieszkańcom, animatorom kultury, artystom, kolektywom i organizacjom społecznym realizowanie własnych pomysłów na wydarzenia kulturalne przy wsparciu instytucji. IKM udostępnia przestrzeń, wyposażenie oraz zaplecze organizacyjne, merytoryczne i promocyjne, a w wybranych edycjach również środki finansowe. Dzięki temu osoby spoza zespołu instytucji mogą samodzielnie inicjować przedsięwzięcia i współtworzyć jej […]
-
Projektowanie dostępności z użytkownikami
Przykładem tej praktyki jest projekt „Przystępnie dostępni” realizowany przez Kutnowski Dom Kultury. Dostępność oferty rozwijana jest we współpracy z osobami o szczególnych potrzebach oraz organizacjami reprezentującymi ich interesy. Instytucja nie ogranicza się do usuwania barier architektonicznych czy zakupu wyposażenia, ale wspólnie z użytkownikami diagnozuje potrzeby, testuje rozwiązania i rozwija nowe formy uczestnictwa. Efektem są m.in. seanse z wykorzystaniem aplikacji Kino Dostępne, wydarzenia przyjazne sensorycznie dla dzieci w spektrum autyzmu oraz kolejne usprawnienia […]
-
Cyfrowe współtworzenie zasobów
Przykładem tej praktyki jest Społeczna Pracownia Digitalizacji prowadzona przez Bibliotekę Śląską. W ramach programu wolontariusze – przede wszystkim seniorki i seniorzy – współtworzą Śląską Bibliotekę Cyfrową, uczestnicząc w procesie digitalizacji zbiorów. Wykonują skany, przygotowują materiały do dalszego opracowania i współtworzą cyfrowe dziedzictwo regionu pod opieką zespołu specjalistów. Projekt funkcjonuje nieprzerwanie od 2008 roku jako stała część działalności Biblioteki Śląskiej. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Pokazuje, […]
-
Udostępnianie przestrzeni społecznościom
Muzeum Krakowa stworzyło w Pałacu Krzysztofory przestrzeń „SPOTKA – Sala Spotkań Krakowian”, udostępnianą sąsiadom, organizacjom pozarządowym, grupom nieformalnym oraz partnerom społecznym. Instytucja bezpłatnie oddaje gotową infrastrukturę podmiotom, których działalność wpisuje się w jej misję, stając się zapleczem dla oddolnych inicjatyw mieszkańców. W ten sposób muzeum nie tylko gości u siebie lokalne działania, ale też aktywnie wspiera budowanie wspólnoty sąsiedzkiej. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Oddanie […]
Nić komunikacyjna
-
Budowanie trwałej społeczności wokół instytucji
Przykładem tej praktyki jest projekt „Wspólny Dom – wielokulturowe sąsiedztwo” realizowany przez Muzeum Emigracji w Gdyni. Program rozwija działania rozpoczęte w 2025 roku, skierowane do osób z doświadczeniem migracji oraz mieszkańców zainteresowanych budowaniem relacji międzykulturowych. Obejmuje m.in. regularne spotkania Klubu Seniorek prowadzone w języku ukraińskim, Klub Książki oraz warsztaty i spotkania integracyjne. Muzeum tworzy w ten sposób przestrzeń, w której uczestnicy mogą nie tylko korzystać z oferty kulturalnej, lecz także budować relacje i współkształtować […]
-
Współtworzenie lokalnego medium ze społecznością
Przykładem tej praktyki jest projekt „Wasze Historie po Oruńsku”, realizowany od 2018 roku przez Stację Orunia, filię Gdańskiego Archipelagu Kultury. To bezpłatna gazeta poświęcona historii gdańskiej Oruni, tworzona na podstawie wspomnień, fotografii, dokumentów i opowieści dawnych oraz obecnych mieszkańców dzielnicy. Publikacja przedstawia lokalną historię z perspektywy osób, które ją współtworzyły i pamiętają, uwzględniając codzienne życie, sąsiedzkie relacje i osobiste doświadczenia. Mieszkańcy są zapraszani do dzielenia się własnymi materiałami i historiami, […]
-
Systematyczne badanie potrzeb i wykorzystywanie informacji zwrotnej
Przykładem tej praktyki jest „Podkarpacka Diagnoza Kultury” realizowana przez Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie we współpracy z Instytutem Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego. Program opiera się na cyklicznym badaniu uczestnictwa w kulturze oraz potrzeb mieszkańców regionu. Wyniki są wykorzystywane do projektowania oferty instytucji oraz udostępniane innym organizacjom kultury jako źródło wiedzy o odbiorcach. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Regularne badanie potrzeb i doświadczeń odbiorców pozwala podejmować decyzje w oparciu o dane, a nie intuicję. […]
-
Komunikacja tworzona razem z odbiorcami
Przykładem tej praktyki jest wykorzystywanie głosu publiczności w mediach społecznościowych bibliotek. Zamiast ograniczać komunikację do publikowania informacji o wydarzeniach, instytucje oddają przestrzeń odbiorcom – publikują ich rekomendacje książek, udostępniają tworzone przez nich treści oraz angażują społeczność za pomocą ankiet, pytań i innych interaktywnych narzędzi. Dzięki temu media społecznościowe stają się miejscem dialogu, a nie wyłącznie cyfrową tablicą ogłoszeń. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Ludzie znacznie chętniej […]
-
Społeczne współtworzenie pamięci i dziedzictwa
Przykładem tej praktyki jest program Historia Mówiona prowadzony przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”. Od końca lat 90. instytucja zaprasza mieszkańców Lublina i regionu do nagrywania wspomnień oraz przekazywania fotografii, dokumentów i innych materiałów archiwalnych. Powstające w ten sposób relacje są digitalizowane, opracowywane i udostępniane w internetowym archiwum oraz wykorzystywane w działaniach edukacyjnych, badawczych i wystawienniczych. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Projekt pokazuje, że instytucja kultury może budować swoje najcenniejsze […]
Nić zarządcza
-
Włączanie osób z niepełnosprawnościami w działalność instytucji
Przykładem tej praktyki jest udział Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. dr. Witolda Bełzy w Bydgoszczy w projekcie „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury”. Biblioteka przystąpiła do programu przygotowującego instytucje kultury do przyjmowania osób z niepełnosprawnościami na praktyki, staże i wolontariat oraz do ich zatrudniania. Działania koncentrują się na rozwijaniu kompetencji zespołu, dostosowywaniu procedur i komunikacji oraz tworzeniu warunków do aktywnego udziału osób z niepełnosprawnościami w codziennym funkcjonowaniu instytucji. To podejście, w którym dostępność dotyczy […]
-
Projektowanie zmian organizacyjnych na podstawie diagnozy i konsultacji
Przykładem tej praktyki jest projekt „Biblioteka Kraków. Kierunki rozwoju jednolitej sieci miejskich bibliotek w Krakowie”, zrealizowany w 2016 roku przez Małopolski Instytut Kultury na zlecenie Urzędu Miasta Krakowa. Przed utworzeniem nowej instytucji, łączącej cztery dotychczasowe sieci bibliotek publicznych, przeprowadzono rozbudowane badania i konsultacje z mieszkańcami, czytelnikami oraz bibliotekarzami. Ich celem było rozpoznanie sposobów korzystania z bibliotek, potrzeb aktualnych i potencjalnych odbiorców oraz oczekiwań wobec nowej organizacji. Zebrana […]
-
Włączanie społeczności w decyzje dotyczące działalności instytucji
Przykładem tej praktyki jest projekt „Muzeum Wspólne. Narada obywatelska artystek i artystów”, zrealizowany przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie we współpracy z Fundacją Stocznia. W 2024 roku muzeum zaprosiło losowo wybraną grupę dwudziestu przedstawicieli warszawskiego środowiska artystycznego do wspólnego wypracowania rekomendacji dotyczących sposobów wspierania twórców i twórczyń. Uczestnicy poznawali opinie ekspertów, dyskutowali nad możliwymi rozwiązaniami, a następnie wybierali rekomendacje w głosowaniu. Muzeum przeznaczyło 100 tys. zł na wdrożenie […]
-
Ewaluacja i organizacja ucząca się
Przykładem tej praktyki są Raporty Działu Gościnności prowadzone przez Młyny Rothera w Bydgoszczy. Pracownicy odpowiedzialni za codzienny kontakt z odwiedzającymi zapisują najważniejsze obserwacje, pytania, problemy i sugestie uczestników. Raporty są regularnie analizowane przez zespół i wykorzystywane do wprowadzania zmian w funkcjonowaniu instytucji oraz doskonalenia jakości obsługi. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Najcenniejsze informacje o funkcjonowaniu instytucji często pojawiają się podczas codziennych kontaktów z odbiorcami. Systematyczne zbieranie i analizowanie tych obserwacji pozwala szybko […]
-
Budowanie partnerstw wokół wspólnych zasobów
Przykładem tej praktyki jest Pracownia Rzemieślnicza prowadzona przez Muzeum Warszawskiej Pragi (oddział Muzeum Warszawy). Powstała jako miejsce współpracy muzeum z lokalnymi rzemieślnikami, którzy prowadzą warsztaty, prezentują swoje umiejętności i współtworzą program instytucji. Dzięki temu muzeum nie tylko opowiada o lokalnym dziedzictwie, ale wspólnie z jego depozytariuszami pomaga je rozwijać i przekazywać kolejnym pokoleniom. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Pracownia Rzemieślnicza stanowi unikalne połączenie przestrzeni ekspozycyjnej z w pełni funkcjonalnym miejscem […]
-
Stałe ciało doradcze wspierające program instytucji
Przykładem tej praktyki jest Społeczna Rada Programu Publicznego działająca przy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Rada składa się z przedstawicielek i przedstawicieli różnych środowisk społecznych i wspiera instytucję w planowaniu programu publicznego. Jej członkowie regularnie spotykają się z zespołem muzeum, opiniują działania oraz wnoszą perspektywy, których nie reprezentują pracownicy instytucji. Dlaczego ta praktyka jest ważna? Społeczna Rada wzmacnia bezpośredni kontakt instytucji z jej otoczeniem społecznym i miejskim. Pozwala […]