Społeczne współtworzenie pamięci i dziedzictwa

Przykładem tej praktyki jest program Historia Mówiona prowadzony przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”. Od końca lat 90. instytucja zaprasza mieszkańców Lublina i regionu do nagrywania wspomnień oraz przekazywania fotografii, dokumentów i innych materiałów archiwalnych. Powstające w ten sposób relacje są digitalizowane, opracowywane i udostępniane w internetowym archiwum oraz wykorzystywane w działaniach edukacyjnych, badawczych i wystawienniczych.

Dlaczego ta praktyka jest ważna?

Projekt pokazuje, że instytucja kultury może budować swoje najcenniejsze zasoby nie poprzez gromadzenie własnych kolekcji, lecz poprzez długofalową współpracę ze społecznością. Mieszkańcy nie są jedynie odbiorcami gotowych treści – stają się współautorami pamięci miasta, przekazując własne historie, fotografie i rodzinne archiwa. Dzięki temu cyfrowe archiwum odzwierciedla różnorodność doświadczeń lokalnej społeczności, a nie wyłącznie perspektywę instytucjonalną.

Na czym polega?

Program rozpoczął się jeszcze przed powstaniem Ośrodka poprzez publiczny apel do mieszkańców o przekazywanie fotografii i wspomnień związanych z Lublinem oraz dawnym Podzamczem. Z czasem działania przekształciły się w stały program dokumentacyjny. Dziś mieszkańcy zgłaszają się zarówno w odpowiedzi na kolejne akcje i projekty tematyczne, jak i z własnej inicjatywy, wiedząc, że mogą przekazać swoje wspomnienia lub rodzinne archiwa. Ośrodek stara się nagrywać możliwie szerokie spektrum osób – nie prowadzi selekcji „najciekawszych historii”, lecz dokumentuje różnorodne doświadczenia związane z Lublinem i regionem. Osoby udzielające relacji mają wpływ na sposób wykorzystania swoich materiałów (np. mogą zastrzec anonimowość, autoryzację lub zakres udostępnienia). Zebrane materiały są następnie opracowywane, digitalizowane i publikowane w internetowym archiwum, wykorzystywanym również w edukacji i działaniach wystawienniczych.

Czego można się nauczyć z tego przykładu?

• Cyfrowe archiwum może być budowane wspólnie ze społecznością, a nie wyłącznie przez specjalistów.
• Jednorazowa akcja może przekształcić się w wieloletnią praktykę instytucjonalną, jeśli mieszkańcy zyskają zaufanie do instytucji.
• Oddanie głosu mieszkańcom oznacza nie tylko zebranie relacji, ale również umożliwienie im decydowania o sposobie wykorzystania własnych historii.
• Budowanie społecznego archiwum wymaga konsekwencji i wieloletniej obecności instytucji – po latach mieszkańcy sami zgłaszają się z materiałami, ponieważ wiedzą, że instytucja jest odpowiednim miejscem do ich zachowania.

Instytucja:
Brama Grodzka – Pracownia Historii Mówionej
Więcej szczegółów: strona projektu

Nić:

Komunikacyjna

Kompetencja:
Dialog i komunikacja
(Zdolność do prowadzenia komunikacji opartej na słuchaniu odbiorców, responsywności oraz wykorzystywaniu informacji zwrotnej.)

Poziom wdrożenia:
Solidna lina