Włączanie mieszkańców w tworzenie i opowiadanie lokalnego dziedzictwa
Przykładem tej praktyki jest projekt „Lokalni Przewodnicy i Przewodniczki” realizowany od 2011 roku przez Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku. Instytucja zaprasza mieszkańców i mieszkanki do poznawania, dokumentowania i przedstawiania historii własnych dzielnic. Uczestnicy biorą udział w wykładach i szkoleniach, a następnie przygotowują autorskie trasy spacerów, podczas których dzielą się wiedzą, wspomnieniami i osobistymi doświadczeniami związanymi z miastem. Projekt rozpoczął się na Zaspie, a z czasem objął kolejne części Gdańska. W sezonie 2026 przewodnicy i przewodniczki oprowadzali po dziewięciu dzielnicach, prezentując miejsca i opowieści często nieobecne w tradycyjnych przewodnikach turystycznych.
Dlaczego ta praktyka jest ważna?
Wiedza o lokalnym dziedzictwie nie należy wyłącznie do historyków, badaczy czy pracowników instytucji kultury. Jej ważnymi depozytariuszami są również mieszkańcy, którzy znają swoje otoczenie z codziennego doświadczenia, rodzinnych opowieści i wieloletnich obserwacji. Projekt pokazuje, jak instytucja może wspierać tę wiedzę i tworzyć warunki do jej samodzielnego przekazywania. Zamiast traktować mieszkańców wyłącznie jako odbiorców opowieści o mieście, zaprasza ich do roli autorów i przewodników. Dzięki temu lokalne historie zyskują większą widoczność, a uczestnicy rozwijają kompetencje i poczucie sprawczości. Praktyka sprzyja również budowaniu więzi sąsiedzkich oraz zainteresowania mniej znanymi częściami miasta.
Na czym polega?
Praktyka polega na przygotowaniu mieszkańców do samodzielnego opowiadania o lokalnym dziedzictwie i włączeniu opracowanych przez nich narracji do programu instytucji. W Gdańsku projekt rozpoczął się od szkoleń dla trzydziestu osób zainteresowanych oprowadzaniem po Kolekcji Malarstwa Monumentalnego na Zaspie. W kolejnych latach rozwijano go w następnych dzielnicach, organizując wykłady, warsztaty i spotkania poświęcone ich historii, architekturze, przyrodzie oraz życiu mieszkańców. Osoby przygotowujące się do roli lokalnych przewodników zdobywają wiedzę i umiejętności potrzebne do prowadzenia spacerów, ale zachowują możliwość samodzielnego opracowywania tras i narracji. Każdy spacer powstaje na podstawie indywidualnego scenariusza, w którym wiedza historyczna łączy się z osobistą perspektywą prowadzącego. Instytut zapewnia ramy organizacyjne, wsparcie merytoryczne i promocję, a mieszkańcy stają się autorami oraz przewodnikami po własnych dzielnicach.
Czego można się nauczyć z tego przykładu?
- Mieszkańcy i mieszkanki są ekspertami od własnego otoczenia. Ich wiedza, wspomnienia i codzienne doświadczenia pozwalają odkrywać historie oraz znaczenia miejsc pomijane w oficjalnych narracjach.
- Współtworzenie warto łączyć z rozwijaniem kompetencji uczestników. Szkolenia i wsparcie merytoryczne pomagają mieszkańcom samodzielnie przygotowywać i prowadzić działania, zamiast ograniczać ich rolę do dostarczania informacji.
- Instytucja może oddać społeczności głos, nie rezygnując ze wsparcia organizacyjnego. Zapewnienie zaplecza i promocji przy jednoczesnym pozostawieniu uczestnikom swobody w tworzeniu narracji wzmacnia ich sprawczość.
- Długofalowa współpraca pozwala rozwijać lokalne sieci wiedzy i zaangażowania. Regularne spotkania, kolejne edycje i rozszerzanie projektu na nowe dzielnice sprzyjają utrwalaniu relacji między mieszkańcami a instytucją.
Instytucja, która wdrożyła tę praktykę:
Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku
Więcej szczegółów:
Lokalni Przewodnicy i Przewodniczki – opis projektu
Nić:
Przestrzeni
Kompetencja:
Współtworzenie
Poziom wdrożenia:
Solidna lina