Włączanie społeczności w badanie i dokumentowanie dziedzictwa przyrodniczego
Przykładem tej praktyki jest projekt „BioBlitz” zrealizowany w 2025 roku przez Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków. Muzeum zaprosiło publiczność do wspólnego badania przyrody zabytkowych ogrodów, łącząc wiedzę specjalistów z obserwacjami i zaangażowaniem uczestników. W terenowych badaniach prowadzonych przez ośmioro ekspertów i ekspertek wzięło udział 60 osób, które dokumentowały m.in. ptaki, grzyby, porosty, bezkręgowce i inne organizmy występujące na terenie Łazienek. Wyniki zostały opracowane w raporcie oraz wykorzystane do stworzenia części „Natura” wystawy „Łazienki w zachwycie”. Dzięki temu publiczność nie tylko poznawała dziedzictwo przyrodnicze muzeum, ale również uczestniczyła w tworzeniu nowej wiedzy o jego zasobach.
Dlaczego ta praktyka jest ważna?
Włączanie odbiorców w działalność instytucji kultury nie musi ograniczać się do współtworzenia wydarzeń, wystaw czy opowieści o przeszłości. Może obejmować również badanie, dokumentowanie i interpretowanie zasobów, którymi instytucja się opiekuje. „BioBlitz” pokazuje, że publiczność może wnieść rzeczywisty wkład w proces poznawania dziedzictwa, a współpraca ze specjalistami pozwala połączyć społeczne zaangażowanie z rzetelnymi metodami badawczymi. Takie podejście zmienia relację między instytucją a odbiorcami: uczestnicy stają się współtwórcami wiedzy, a nie jedynie jej odbiorcami. Jednocześnie projekt rozwija poczucie odpowiedzialności za wspólne otoczenie i poszerza rozumienie dziedzictwa kulturowego o jego wymiar przyrodniczy.
Na czym polega?
Praktyka polega na zapraszaniu społeczności do udziału w rzeczywistych działaniach badawczych i dokumentacyjnych prowadzonych przez instytucję. W ramach „BioBlitz” od kwietnia do połowy czerwca 2025 roku organizowano jednodniowe badania terenowe poświęcone wybranym grupom organizmów występujących w ogrodach Łazienek Królewskich. Uczestnicy, wśród których byli zarówno przyrodnicy amatorzy, jak i osoby bez wcześniejszego doświadczenia badawczego, pracowali pod kierunkiem specjalistów. Wspólnie obserwowali i identyfikowali organizmy, poznając jednocześnie metody dokumentowania przyrody. Zebrane informacje posłużyły do opracowania raportu badawczego oraz przygotowania części wystawy czasowej poświęconej naturze. Po otwarciu ekspozycji projekt kontynuowano w formie kolejnych spotkań terenowych. Instytucja wykorzystała więc rezultaty współpracy nie tylko w edukacji, ale również w swojej działalności dokumentacyjnej i wystawienniczej.
Czego można się nauczyć z tego przykładu?
- Odbiorcy mogą współtworzyć wiedzę o zasobach instytucji. Włączenie publiczności w rzeczywiste badania pozwala wyjść poza model edukacji oparty wyłącznie na przekazywaniu gotowych informacji.
- Współpraca ekspertów i amatorów przynosi korzyści obu stronom. Specjaliści zapewniają metody i wiedzę, a uczestnicy wnoszą zaangażowanie, obserwacje oraz własne doświadczenia.
- Rezultaty partycypacji warto wykorzystywać w dalszej działalności instytucji. Włączenie wyników badań do wystawy pokazuje uczestnikom, że ich praca ma znaczenie wykraczające poza samo wydarzenie.
- Wspólne poznawanie dziedzictwa może wzmacniać odpowiedzialność za jego ochronę. Bezpośredni udział w dokumentowaniu przyrody pomaga budować bardziej świadomą i trwałą relację ze wspólnym otoczeniem.
Instytucja, która wdrożyła tę praktykę:
Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie
Więcej szczegółów: BioBlitz – dokumentacja projektu, raport z badań i opinie uczestników
Nić:
Programowa
Kompetencja:
Współtworzenie
Poziom wdrożenia:
Skręcony sznurek