Walka z patostreamingiem wymaga wsp贸lnej misji – po spotkaniu u Rzecznika Praw Obywatelskich

Doniesienia o patostreamingu s膮 od miesi臋cy coraz bardziej niepokoj膮ce - patostreamerzy przekraczaj膮 kolejne granice, jednocze艣nie zyskuj膮c na popularno艣ci. Na narastaj膮ce poczucie, 偶e kto艣 wreszcie musi zaj膮膰 si臋 tematem zareagowa艂o biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

Z inicjatywy Zuzanny Rudzi艅skiej-Bluszcz rzecznik zorganizowa艂 w pa藕dzierniku okr膮g艂y st贸艂 po艣wi臋cony kwestii patostreamingu. Pretekstem do spotkania by艂o otrzymanie przez RPO skargi dotycz膮cej tej kwestii i wynikaj膮ca z tego potrzeba zdiagnozowania kontekstu tego zjawiska. 艢wietnie, 偶e RPO zaprosi艂 wiele stron do dyskusji przy okr膮g艂ym stole, co pozwoli艂o wsp贸lnie przyjrze膰 si臋 patostreamingowi z wielu perspektyw. Okaza艂o si臋 te偶, 偶e wiele dzia艂a艅 jest ju偶 prowadzonych – brak tylko podmiotu, kt贸ry zdefiniuje wsp贸ln膮 misj臋: zlikwidowanie patostreamingu w Polsce.

Je艣li nie wiecie co to patostreaming, to chcia艂oby si臋 powodzie膰: tym lepiej dla Was. Patostreaming to nazwa nadana fenomenowi polskich kana艂贸w, livestream贸w i nagra艅, publikowanych przede wszystkim na Youtube, epatuj膮cych tre艣ciami patologicznymi. Mog膮 to by膰 nagrania live z libacji w melinie, dokumentacja bijatyki – lub nawet pobicia przypadkowej osoby, czy upokarzania przez prowadz膮cego przypadkowych os贸b w sieci. Patostreamy istniej膮 od dobrych kilku lat, jednak nabra艂y rozp臋du rok-dwa lata temu, a od kilku miesi臋cy s膮 widoczne w mainstreamie. Obecnie patostreamy profesjonalizuj膮 si臋 – ich tw贸rcy zatrudniaj膮 prawnik贸w, wsparcie PRowe, poszukuj膮 sponsor贸w (i pierwsi si臋 znajduj膮), nawet organizuj膮 biletowane gale MMA. Patostreamy to wreszcie 藕r贸d艂o du偶ych zarobk贸w, opartych przede wszystkim na modelu zbierania datk贸w od widz贸w. Patostreamer贸w jest na szcz臋艣cie niewiele, cho膰 czasem s膮 bardzo popularni i przez to skala ich oddzia艂ywania jest masowa i niepokoj膮ca. Wreszcie wszystko wskazuje na to, 偶e to zjawisko unikalne dla Polski – przedstawiciele Youtube twierdz膮, 偶e nie znaj膮 podobnych przypadk贸w zagranic膮.
Patostreamy to tylko wycinek szarej strefy, marginesu medi贸w online. Jednak warto po艣wi臋ci膰 im uwag臋 z dw贸ch powod贸w. Po pierwsze, dzia艂ania patostreamer贸w nie zawsze s膮 w oczywisty spos贸b niezgodne z prawem, czy nawet regulaminami serwis贸w spo艂eczno艣ciowych – dlatego walka z nimi jest trudna i wymaga wi臋cej ni偶 tylko stosowania procedur karnych. Po drugie, patostreamy maj膮 wiraln膮 popularno艣膰 rozwi膮zanie problemu z nimi jest szczeg贸lnie wa偶ne przez 艂atwo艣膰 skalowania ich zasi臋g贸w.
Jednocze艣nie w trakcie spotkania mo偶na by艂o odnie艣膰 wra偶enie, 偶e has艂o „patostream” otwiera du偶o szersz膮 dyskusj臋 o dysfunkcjach i wyzwaniach w internecie, takich jak mowa nienawi艣ci, problemy z przeciwdzia艂aniem z艂ym zachowaniom online, zasady regulacji odpowiedzialno艣ci serwis贸w internetowych za tre艣ci, netykieta, dezinformacja, ochrona czy edukacja u偶ytkownik贸w – szczeg贸lnie tych nieletnich.
W spotkaniu wzi臋艂o udzia艂 oko艂o 30 os贸b, reprezentuj膮cych niezmiernie r贸偶norodne 艣rodowiska: przedstawicieli policji i prokuratury, organizacji pozarz膮dowych (zajmuj膮cych si臋 przede wszystkim walk膮 z mow膮 nienawi艣ci w internecie, edukacj膮 na rzecz kompetencji cyfrowych oraz wsparciem dla dzieci i m艂odzie偶y), medi贸w (zar贸wno dziennikarze z medi贸w tradycyjnych jak i du偶a grupa youtuber贸w), biznesu oraz ekspert贸w: prawnik贸w, ale te偶 socjolog贸w i psycholog贸w.
Najwa偶niejszy dla mnie w膮tek dotyczy艂 roli administracji publicznej, szczeg贸lnie je艣li chodzi o strategiczn膮 koordynacj臋 walki z patostreamingiem. Przedstawiciele kluczowych resort贸w i instytucji byli na sali nieobecni. Tymczasem jednym z g艂贸wnych wniosk贸w ze spotkania by艂a potrzeba mocniejszej koordynacji dzia艂a艅 wielu aktor贸w, chc膮cych rozwi膮zywa膰 problemy online.
Wyszed艂em ze spotkania z poczuciem, 偶e w kwestii patostreamingu du偶o si臋 dzieje. Szczeg贸lnie buduj膮ce by艂y g艂osy przedstawicieli organizacji pozarz膮dowych, kt贸re tak jak O艣rodek Monitorowania Zachowa艅 Rasistowskich i Ksenofobicznych na co dzie艅 鈥歱atroluj膮鈥 internet i walcz膮 z patologicznymi tre艣ciami i zachowaniami, kt贸rych w sieci nie powinno by膰. Lub takich jak Fundacja Dajemy Dzieciom Si艂臋, kt贸ra prowadzi 艣wietne akcje u艣wiadamiaj膮ce i wspieraj膮ce nieletnich u偶ytkownik贸w. Wa偶ne by艂y te偶 g艂osy youtuber贸w, m贸wi膮cych o potrzebie samoregulacji, okre艣lenia standard贸w przez samo ich 艣rodowisko.
Przedstawiciel policji celnie podsumowa艂 dyskusj臋, m贸wi膮c o „obywatelskim kontrwywiadzie”, kt贸ry jego zdaniem jest niezb臋dnym elementem systemu walki z patologiami online. Wa偶n膮 rol臋 w tym systemie odgrywaj膮 sami u偶ytkownicy – tak偶e dzieci. Bowiem skoro i tak s膮 „na froncie”, atakowane przez patologiczne tre艣ci, to odpowiednio wyedukowane mog膮 by膰 艣wietnym wsparciem i 藕r贸d艂em informacji. Edukacja mo偶e wi臋c s艂u偶y膰 nie tylko u艣wiadamianiu zagro偶e艅 – ale te偶 budowaniu aktywnej postawy zwalczania z艂ych zachowa艅 i tre艣ci. Setki tysi臋cy, a nawet miliony widz贸w ogl膮daj膮cych nagrania mog膮 skuteczniej wy艂apywa膰 naruszenia, ni偶 profesjonalni moderatorzy zatrudnieni przez platformy wideo. Dominika Bychawska-Siniarska z Helsi艅skiej Fundacji Praw Cz艂owieka m膮drze m贸wi艂a o potrzebie samoregulacji platform oraz „aktywnej walki o dobro” w sytuacji, gdy odg贸rna regulacja b臋dzie zawsze o krok za p贸藕no w stosunku do zjawisk online, a mo偶e te偶 powodowa膰 przeregulowanie.
Model crowdsourcingowy: oddolna, lu藕no skoordynowana wsp贸艂praca r贸偶nych organizacji i samych internaut贸w mo偶e by膰 bardzo skuteczny. Ale wymaga specjalistycznego wsparcia. Tego wsparcia udzielaj膮 dzi艣 przede wszystkim organizacje trzeciego sektora. W pewnym sensie nic nowego, administracja pa艅stwowa w najlepszym wypadku deleguje dzisiaj trudne zadania zwi膮zane z edukacj膮 cyfrow膮 na organizacje pozarz膮dowe – a czasem wykorzystuje aktywno艣膰 tych organizacji jako wym贸wk臋 do nierealizowania w艂asnych dzia艂a艅 i wdra偶ania zmian systemowych.
To dlatego nieobecno艣膰 urz臋dnik贸w zajmuj膮cych si臋 edukacj膮 medialn膮 i cyfrow膮 wydawa艂 mi si臋 znacz膮cy. Cieszy艂em si臋, 偶e RPO zorganizowa艂 takie spotkanie, ale kolejne powinno odby膰 si臋 w jednym z Ministerstw. I dotyczy膰 nie tylko patostreamingu, ale te偶 licznych powi膮zanych kwestii, kt贸re mo偶na okre艣li膰 walk膮 z patologi膮 w Sieci lub jako edukacj臋 medialn膮, lub wreszcie – jak przypomnia艂 jeden z uczestnik贸w – u偶ywaj膮c zapomnianego dzi艣 terminu netykieta. Ze spotkania mo偶na by艂o wyci膮gn膮膰 wiele wniosk贸w dotycz膮cych m膮drego inwestowania 艣rodk贸w publicznych w to, co nazywamy szeroko rozwojem kompetencji cyfrowych (Piotr Toczyski kilka miesi臋cy temu m贸wi艂 w TOK FM o patostreamerach jako osobach, o kt贸re nie zadba艂 system edukacji – bardzo mi si臋 takie my艣lenie podoba).
Wida膰 te偶 by艂o, jak na d艂oni, 偶e potrzeba podmiotu, kt贸ry zdefiniuje walk臋 z problemami online w kategoriach misji, kt贸r膮 wszyscy powinni艣my zrealizowa膰. Przekonuje mnie Mariana Mazzucato, kt贸ra m贸wi, 偶e bez poczucia misji trudno dzi艣 tworzy膰 strategie i koordynowa膰 dzia艂ania. Trwaj膮 poszukiwania instytucji, kt贸ra we藕mie na siebie tak膮 misj臋, zapewnienia prawdziwej edukacji w cyfrowych czasach.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany.

Komentarz zostanie dodany po zatwierdzeniu przez administratora