Wspólne stanowisko Centrum Cyfrowego Projekt: Polska oraz Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego dotyczące zmian w systemie prawa autorskiego (skrót)

Poniższa wersja jest drugim stanowiskiem dot. zmian w systemie prawa autorskiego w Polsce. Poprzednia wersja opracowana w Centrum Cyfrowym opublikowana 6 lutego (w dniu debaty o ACTA w Kancelarii Premiera) dostępne jest tutaj.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska oraz Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM) działają na rzecz pełnego wykorzystania potencjału technologii informacyjno-komunikacyjnych. Uważamy, że w tym celu niezbędne jest wprowadzenie w Polsce regulacji prawnych, dostosowanych do wymogów współczesnych czasów i nie stanowiących barier dla rozwoju cywilizacyjnego. Ostatnie wydarzenia wokół umowy ACTA, a w szczególności kontrowersje związane z treścią umowy oraz trybem jej przyjęcia pokazały dobitnie, że obecne regulacje i proponowane zmiany szkodzą rozwojowi społeczeństwa informacyjnego, a stworzenie dobrego prawa wymaga wytężonej pracy i przede wszystkim poszanowania demokratycznych procedur.

Podstawą reformy powinna być umowa społeczna, zakładająca sprawiedliwe uwzględnienie interesów wszystkich stron, a przede wszystkim twórców kultury i jej użytkowników. Taka umowa społeczna wymagać będzie przede wszystkim odejścia od jednostronnego poszerzania ochrony i nadmiernego obostrzania prawa autorskiego sankcjami cywilnymi i karnymi. Uwzględnienie różnorodnych interesów wymaga też wprowadzenia systemowej ochrony i gwarancji poszerzania domeny publicznej, czyli zasobu dóbr kultury, z których wszyscy mogą korzystać bez ograniczeń.

Wiele kluczowych zmian można przeprowadzić już na poziomie prawa krajowego, działając w ramach określonych przez prawo europejskie i międzynarodowe. Kompleksowa reforma wymagać będzie jednak także ingerencji na ponadnarodowym poziomie. Wzywamy zatem polski rząd, aby dołączył do głosu tych krajów europejskich (Wielka Brytania, Holandia), w których już głośno mówi się o potrzebie takiej reformy.

W szczególności reformy powinny objąć następujące obszary:

1. Ochrona domeny publicznej

Domena publiczna to zasób dóbr kultury, z których każdy może korzystać bez ograniczeń wynikających z praw wyłącznych. Stanowi ona istotną podstawę rozwoju kultury, źródło informacji i wiedzy dla kolejnych pokoleń, inspirację dla twórców. Dlatego też prawo autorskie powinno w szczególny sposób chronić domenę publiczną przed zawłaszczaniem również poprzez ograniczenie możliwości stosowania zabezpieczeń technicznych (DRM) na utwory znajdujące się w domenie. Ponadto, korzystanie z domeny publicznej nie powinno wiązać się z obciążeniami fiskalnymi.

2. Poszerzanie domeny publicznej o zasoby publiczne

Uważamy, że należące do podmiotów publicznych utwory powinny być automatycznie udostępnianie w domenie publicznej (np. poprzez rozszerzenie zakresu art. 4 pr. aut.). Postulujemy również wprowadzenie tzw. otwartych mandatów w stosunku do utworów zamawianych na zewnątrz lub publicznie dofinansowywanych, a które nie stanowią materiałów lub dokumentów urzędowych.

Postulujemy szersze wykorzystanie przez podmioty publiczne wolnych licencji. Wolne licencje to narzędzia służące autorom do swobodnego i dowolnego dysponowania własną twórczością. Są łatwo i powszechnie stosowane do zarządzania prawami zarówno użytkowników indywidualnych, jak i instytucji np. tworzących zasoby edukacyjne i kulturowe.

W duchu powyższych założeń postulujemy dalszą reformę ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz przyjęcie ustawy o otwartości zasobów publicznych.

3. Poszerzenie zakresu dozwolonego użytku

Należy wprowadzić rozwiązania zwiększające możliwości prywatnego użytku utworów umieszczonych w Sieci (w tym programów komputerowych, wyraźne dopuszczenie tworzenia kopii cyfrowych utworów na własny użytek), dozwolonego użytku dla galerii i muzeów poprzez publikowanie zbiorów on-line, poszerzenie prawa dozwolonego użytku dla instytucji oświatowych oraz wprowadzenie możliwości dozwolonego użytku utworów „osieroconych”, czyli tych, których autor jest nieznany lub trudny do ustalenia. Prawo nie powinno również chronić działań polegających na technicznym ograniczaniu dozwolonego użytku – np. blokowania możliwości robienia prywatnych kopii za pomocą DRM (Digital Rights Management), a usuwanie lub obchodzenie DRM w celu umożliwienia korzystania zgodnie z dozwolonym użytkiem (a także szerzej – zgodnie z umową licencyjną) powinno być wyraźnie dopuszczone.

4. Złagodzenie rygoryzmu praw autorskich

Z niepokojem zauważamy, że prawo zmierza w kierunku wydłużania okresu ochrony utworów i wykonań. Rozwiązania te nie służą artystom lecz pośrednikom (producentom, wydawcom, wytwórniom muzycznym). Postulujemy radykalne odwrócenie tendencji  i skrócenie czasu trwania autorskich praw majątkowych oraz praw do artystycznych wykonań i utworów audiowizualnych.

Postulujemy także rewizję niektórych przepisów karnych ustawy pod kątem złagodzenia lub zniesienia odpowiedzialności karnej z tytułu czynów zabronionych przez prawo autorskie, ale popełnionych w stosunku do utworów rozpowszechnionych w Internecie.

5. Zwiększenie swobody twórcy

Postulujemy wprowadzenie zmian, które zwiększą swobodę twórcy w samodzielnym dysponowaniu jego twórczością przy zachowaniu praw, w tym umożliwią twórcom zrzekanie się niektórych praw osobistych. Reformując prawo autorskie należy twórcom umożliwić również zrzeczenie się wszelkich praw do dzieła („porzucenie” dzieła), udzielenie nieodwołalnej licencji, zniesienia przymusu i domniemania reprezentacji przez organizacje zbiorowego zarządzania. Postulujemy również złagodzenie wymogu specyfikacji pól eksploatacji w umowach przez wyraźne dopuszczenie stosowania zasad wykładni oświadczeń woli. Do pełnego uwzględnienie interesów wszystkich stron, koniecznie jest rozszerzenie Komisji Prawa Autorskiego o przedstawicieli twórców i odbiorców.

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo