Szkoła myślenia krytycznego i walki z dezinformacją – o projekcie
Żyjemy w świecie, w którym fałszywe informacje rozprzestrzeniają się szybciej niż kiedykolwiek. Najbardziej podatne na manipulacje są obszary dotyczące naszego codziennego bezpieczeństwa i przyszłości: klimat, zdrowie, kwestie społeczno-polityczne oraz nowe technologie. To właśnie w tych dziedzinach dezinformacja generuje największe koszty społeczne.
W Centrum Cyfrowym wierzymy, że odporność na dezinformację najlepiej buduje się wspólnie. W ramach projektu łączymy siły ekspertów, kadr pedagogicznych, młodzieży i ich opiekunów, aby dostarczyć rzetelne, bezpłatne narzędzia edukacyjne.
![]() |
Zadanie finansowane ze środków Ministerstwa Cyfryzacji. Publikacja wyraża jedynie poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji. |
Dla rodziców i opiekunów
Nastolatki spędzają w sieci i mediach społecznościowych mnóstwo czasu… i powiedzmy sobie szczerze – my, dorośli, także. Wiemy więc, jak łatwo natrafić na zmanipulowane komunikaty, które wywołują silne emocje, poczucie zagrożenia czy presji. Wspólna, pełna empatii rozmowa o działaniu dzisiejszych mediów to jeden z najlepszych sposobów na to, aby rozwijać u młodych ludzi krytyczne myślenie, a jednocześnie dbać o ich dobrostan i zdrowie psychiczne w sieci.
W budowaniu odporności na manipulację niezwykle ważne jest zaangażowanie całego otoczenia i międzypokoleniowa edukacja. Aby ułatwić Wam poruszanie tych skomplikowanych tematach, przygotowaliśmy paletę bezpłatnych materiałów.
- Poradnik dla rodziców: Wspólnie w cyfrowym świecie. Jak rozmawiać z dziećmi o dezinformacji i wspierać je w nauce krytycznego myślenia? – znajdziecie w nim praktyczne wskazówki dotyczące tego, jak na co dzień wspierająco rozmawiać z podopiecznymi o dezinformacji w mediach społecznościowych.
- Kompendium Dezinformacja. Studia przypadku – zestawienie polecanych organizacji, rzetelnych materiałów i dobrej jakości źródeł z Polski i ze świata, które stanowią solidny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań oraz uzupełnienie scenariuszy zajęć szkolnych.
- Gra karciana Blur. Złap ostrość przekazu – przez zabawę pokazuje, jak odpowiednie przedstawienie informacji może zupełnie przeinaczyć przekaz i rzutować na odbiór. Gra została zaprojektowana w taki sposób, abyście mogli łatwo pobrać ją z naszej strony i samodzielnie wydrukować na zwykłej, domowej drukarce.
Rodzinna gra karciana

„Blur. Złap ostrość przekazu” to gra karciana stworzona z myślą o międzypokoleniowej zabawie – przy rodzinnym stole lub jako urozmaicenie zajęć w szkole. Wystarczy bezpłatnie pobrać plik PDF z kartami i instrukcją, wydrukować go na zwykłej drukarce domowej, wyciąć i grać!
Rozgrywka w prosty i pełen humoru sposób przenosi mechanizmy internetu na domowy stół: gracze wcielają się w tajne role (m.in. Trolla, Redaktora czy Influencera) i za pomocą różnych technik ramowania przekazu tworzą chwytliwe nagłówki do całkiem codziennych lub zaskakujących sytuacji. Zadaniem reszty graczy jest rozpoznanie: komu zaufać i dać Follow, a kto zasługuje na Unfollow?
Gra angażuje od 3 do 8 osób (zalecany wiek: od 12 lat, bez górnego limitu) w dynamiczny trening krytycznego myślenia, który uczy rozpoznawania dezinformacji poprzez praktyczne doświadczenie. To też pretekst do rodzinnego spędzenia czasu oraz naturalny punkt wyjścia do rozmowy z młodzieżą o tym, jak nie dać złowić się na manipulacje w mediach społecznościowych. W grę można grać też drużynowo.
Karty drukowane w domu – wskazówki (Kliknij, by czytać więcej)
Karty do wydruku w domu zostały specjalnie dostosowane tak, by wykorzystywały mniej tuszu i dało się je wygodnie wydrukować na kartkach A4. Możesz wydrukować je na zwykłym papierze lub trochę sztywniejszym kartonie. Do wydruku kart potrzebne jest 5 kartek – nie zapomnij o ustawieniu druku dwustronnego (obrót wzdłuż dłuższej krawędzi). Po wycięciu jesteście gotowi do gry!
Karty możesz pobrać w pliku zawierającym całość (karty + instrukcja) lub dwóch oddzielnych plikach: z kartami i samą instrukcją, jeśli wolisz wydrukować instrukcję w innym formacie lub korzystać z niej cyfrowo.
Dla nauczycieli i nauczycielek
Współczesne manipulacje w sieci rzadko kiedy są oczywistym kłamstwem – częściej grają na emocjach, wywołując lęk, oburzenie lub kuszącą nadzieję na łatwe rozwiązanie problemów. Edukacja medialna nie powinna więc ograniczać się wyłącznie do tłumaczenia jak działają współczesne media, ale też aktywnie trenować w rozpoznawaniu mechanizmów, które wpływają na odbiór otaczających nas treści.
Oddajemy w Wasze ręce bezpłatny zestaw 16 gotowych scenariuszy lekcji dla szkół podstawowych (kl. 7–8) i ponadpodstawowych, które angażująco przedstawiają techniki ramowania narracji i dezinformacji zdrowotnej, klimatycznej, społecznej i technologicznej.

Materiały wspierają rozwój krytycznego myślenia i zamieniają salę lekcyjną w przestrzeń konstruktywnej rozmowy. Omawiane w ramach scenariuszy pojęcia i mechanizmy są uniwersalne – świetnie sprawdzą się więc na wielu różnych przedmiotach: lekcjach wychowawczych, języku polskim, historii, WOS-ie, biologii, geografii, fizyce, chemii, informatyce, a także edukacji zdrowotnej i podstawach przedsiębiorczości.
Poznaj scenariusze bliżej w trakcie szkoleń online 18, 19 oraz 23 listopada. Więcej szczegółów i zapisy: tutaj!
W ramach projektu stworzyliśmy też edukacyjną grę karcianą „Blur. Złap ostrość przekazu”. Chętne szkoły zapraszamy do zgłoszenia się po bezpłatną talię gry! Liczba dostępnych talii jest ograniczona.
Więcej o materiałach
Cztery obszary tematyczne (Kliknij, by czytać więcej)
Treść zajęć i karty pracy kompleksowo analizują mechanizmy manipulacji w kontekście dezinformacji zdrowotnej, klimatycznej, społecznej i technologicznej. To obszary, które blisko dotykają naszego codziennego życia, bezpieczeństwa i przyszłości… i w których jesteśmy najbardziej podatni na manipulacje. To tu dezinformacja generuje największe koszty społeczne.
Profesjonalne opracowanie (Kliknij, by czytać więcej)
Cykl scenariuszy autorstwa dra Karola Jachymka (Obserwatorium Praktyk Medialnych, Uniwersytet SWPS) został skonsultowany z ekspert(k)ami oraz przetestowany z nauczycielami i nauczycielkami, by materiały były solidnym, praktycznym wsparciem.
Nauka przez doświadczenie (cykl Kolba) (Kliknij, by czytać więcej)
Każda lekcja składa się z czterech stałych kroków: doświadczenia, refleksji, teorii oraz praktyki. Dzięki temu w ramach jednych zajęć młodzież realizuje aż dwa aktywne ćwiczenia – pierwsze wprowadzające, bazujące na ich naturalnej intuicji, oraz drugie, które pozwala utrwalić zdobytą wiedzę.
Neutralne środowisko pracy (Kliknij, by czytać więcej)
Scenariusze bazują na wykreowanych, ale realistycznych przykładach. Takie rozwiązanie uczy obiektywnej analizy mechanizmów dezinformacji czy manipulacji przekazem, zapobiegając jednocześnie prędkiej dezaktualizacji czy ewentualnym sporom światopoglądowym, które mogłyby odwrócić uwagę od celu zajęć.
Otwarty dostęp i elastyczność (Kliknij, by czytać więcej)
Materiały można pobrać za darmo w gotowej do wydruku wersji PDF oraz DOCX, która umożliwia swobodną edycję i dostosowanie treści do dynamiki danej klasy i własnych potrzeb.
Po drobnym dostosowaniu języka czy przykładów, scenariusze przeznaczone dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych można realizować wymiennie.
Zajęcia można przeprowadzić w pełni analogowo, korzystając wyłącznie z wydrukowanych kart pracy, co świetnie sprawdzi się w szkołach z zakazem używania smartfonów.
Materiały dodatkowe (Kliknij, by czytać więcej)
Do codziennej pracy dydaktycznej i weryfikowania internetowych źródeł z uczniami polecamy też kompendium Dezinformacja. Studia przypadku. Stanowi ono podręczną bazę linków do organizacji fact-checkingowych, raportów oraz materiałów, które mogą dodatkowo urozmaicić poniższe lekcje.
Poniżej znajdziesz pliki z pojedynczymi scenariuszami w formacie PDF (odpowiednio dostosowane tak, by zużywały mniej tuszu przy wydruku na drukarce biurowej) oraz otwartym formacie DOCX, który można swobodnie dostosowywać do swoich potrzeb. Jeśli korzystasz z indywidualnych plików, serdecznie zachęcamy do zapoznania się ze wstępem autora z publikacji ze wszystkimi scenariuszami, który wprowadza w tematykę i metody pracy z materiałami. Pliki możesz pobrać pojedynczo poniżej lub zbiorczo – z tego folderu.
Życzymy udanych zajęć!
I. Dezinformacja zdrowotna
- Lajki zamiast dyplomu, czyli jak nie dać się nabrać internetowym „ekspertom” od zdrowia?
(szkoła podstawowa) [PDF] [DOCX] - Wróżby z ekranu telefonu, czyli jak algorytmy i internetowi „specjaliści” diagnozują nas w mediach społecznościowych?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Zaszczepiłem się i…, czyli dlaczego dwa wydarzenia następujące po sobie nie zawsze są powiązane?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Holistyczne biowibracje dobrostanu, czyli gdzie kończy się medycyna, a zaczyna internetowa magia?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX]
II. Dezinformacja klimatyczna
- Na tropie greenwashingu, czyli jak nie dać się nabić w (zieloną) butelkę?
(szkoła podstawowa) [PDF] [DOCX] - Mała seria, duża fabryka, czyli co tak naprawdę często kupujemy, gdy kupujemy „limitowany drop”?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Obraz wyrwany z kontekstu, czyli dlaczego samo zdjęcie nie jest dowodem w dyskusji o klimacie?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Śnieg w maju i ucięte osie, czyli jak za pomocą jednego wykresu wymazać globalne ocieplenie?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX]
III. Dezinformacja społeczna
- Farmy trolli, czyli kto czerpie korzyści z dzielenia społeczeństwa?
(szkoła podstawowa) [PDF] [DOCX] - Apokalipsa na klawiaturze, czyli jak media zamieniają złożone wyzwania społeczne w „szturmy”, „potopy” i „inwazje”?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Paszport w nagłówku, czyli jak jedno słowo może zmienić naszą ocenę faktów?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Od samorozwoju do radykalizacji, czyli jak algorytmy w mediach społecznościowych mogą zarządzać naszym gniewem?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX]
IV. Dezinformacja technologiczna
- Kwantowa szczoteczka z modułem AI, czyli jak nie dać się złowić na technologiczny bełkot?
(szkoła podstawowa) [PDF] [DOCX] - „Zdania w studiu są podzielone…”, czyli jak media tworzą spory tam, gdzie nauka o technologii jest zgodna?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - W sieci domysłów, czyli jak demaskować teorie spiskowe wokół technologii?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX] - Zabójcze fale i stalowe potwory, czyli dlaczego w debacie o technologiach tak łatwo ulegamy językowi paniki moralnej?
(szkoła ponadpodstawowa) [PDF] [DOCX]
Kontakt
Jeśli masz jakieś pytania lub chcesz się z nami skontaktować, napisz na kontakt@centrumcyfrowe.pl.
Zespół projektu
Koncepcja i koordynacja: dr Kuba Piwowar, Łukasz Cegliński (zespół SpołTech Centrum Cyfrowego)
Autor scenariuszy lekcji: dr Karol Jachymek (Obserwatorium Praktyk Medialnych, Uniwersytet SWPS)
Szkolenia dla nauczycieli i nauczycielek: dr Karol Jachymek, Katarzyna Czubińska
Wsparcie merytoryczne i konsultacje metodyczne: Katarzyna Czubińska, dr hab. Katarzyna Bąkiewicz, prof. Uniwersytetu SWPS
Projekt gry karcianej: JO Murzyn, Łukasz Cegliński
Identyfikacja wizualna i opracowanie graficzne: Martyna Zając
Komunikacja, redakcja: Anna Green-Szałas
Składamy serdeczne podziękowania za zaufanie oraz wsparcie w opracowywaniu gry karcianej oraz scenariuszy lekcji nauczycielom, nauczycielkom, uczniom i uczennicom z zaangażowanych szkół!
Dziękujemy też organizacjom, które wsparły nas w organizacji szkoleń dla kadry pedagogicznej: Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, Wydział Kultury, Sportu i Komunikacji Społecznej Urzędu Miasta Mińsk Mazowiecki, Pomorska Biblioteka Pedagogiczna w Gdańsku, Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli (MSCDN) – Wydział w Radomiu oraz Wydział w Ostrołęce, Wydział Edukacji Urzędu Miasta Katowice.

Projekt Szkoła myślenia krytycznego i walki z dezinformacją finansowany i realizowany w ramach otwartego konkursu Ministerstwa Cyfryzacji na rzecz świadomości i edukacji społeczeństwa wokół zjawiska dezinformacji w internecie – „Budowanie wiedzy w zakresie przeciwdziałania dezinformacji”. Kwota dofinansowania projektu: 222 070 zł.
![]() |
![]() |
Publikacja wyraża jedynie poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.





