Sploty i Praktyki. Raport z badania działań partycypacyjnych w polskich muzeach, bibliotekach i domach kultury
Co właściwie oznacza partycypacja w instytucji kultury? Kiedy tworzenie oferty dla odbiorców staje się działaniem wspólnie z nimi? I co sprawia, że współpraca z lokalną społecznością przestaje być pojedynczym projektem, a staje się trwałym elementem funkcjonowania instytucji?
Raport przedstawia wyniki badania praktyk partycypacyjnych w polskich muzeach, bibliotekach oraz domach i centrach kultury, przeprowadzonego w ramach projektu Sploty i Praktyki Pracowni Otwierania Kultury. Jego celem było rozpoznanie sposobów współpracy instytucji z publicznością, warunków sprzyjających trwałości tych działań oraz barier utrudniających przechodzenie od konsultowania do współtworzenia i współdecydowania. Analiza opiera się na przeglądzie literatury i wcześniejszych badań, 70 ankietach samoewaluacyjnych oraz sześciu wywiadach pogłębionych z przedstawicielkami i przedstawicielami instytucji kultury. Ze względu na niereprezentatywny charakter próby wyniki opisują badaną grupę i nie powinny być uogólniane na cały sektor.
Praktyki przeanalizowano w czterech powiązanych obszarach: programie, przestrzeni fizycznej i cyfrowej, komunikacji oraz zarządzaniu. Wyniki pokazują, że partycypacja rozwija się w nich nierównomiernie. Zbieranie opinii, rozpoznawanie potrzeb, udostępnianie przestrzeni i współtworzenie pojedynczych działań występują częściej niż trwałe mechanizmy udziału społeczności w planowaniu i podejmowaniu decyzji. Praktyka często wyprzedza jej umocowanie w strategii, podziale odpowiedzialności i ewaluacji wpływu. Trwałości współpracy sprzyjają jasne określenie zakresu wpływu uczestników, czas, zasoby, ciągłość finansowania, odpowiedzialność rozłożona na zespół, dokumentowanie doświadczeń oraz wzajemność relacji.
Rezultatem projektu jest internetowe narzędzie samoewaluacji „Sploty i Praktyki” (centrumcyfrowe.pl/splotyipraktyki), które pomaga instytucjom rozpoznawać mocne strony i obszary wymagające rozwoju, korzystać z katalogu dobrych praktyk, planować zmiany oraz powracać do diagnozy po ich wdrożeniu.
Dziękujemy osobom i instytucjom, które podzieliły się z nami swoją wiedzą i doświadczeniami w trakcie wywiadów pogłębionych oraz rozmów o dobrych praktykach. Dziękujemy też wszystkim respondentom i respondentkom badania ankietowego.
O autorce raportu
Dr Marta Świetlik – koordynatorka projektu Sploty i praktyki, badaczka humanistyki cyfrowej, kuratorka i specjalistka ds. komunikacji naukowej pracująca na styku cyfrowego dziedzictwa kulturowego, sztuki współczesnej i angażowania publiczności. Pracuje w Centrum Humanistyki Cyfrowej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, gdzie łączy badania, metodologie UX oraz praktyki otwartej nauki i kultury. Jej praca koncentruje się w szczególności na muzeach, wystawach i narracjach kuratorskich jako formach komunikacji kulturowej, a jej zainteresowania badawcze obejmują cyfrową historię sztuki, praktyki kuratorskie, analizę semantyczną oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji w badaniach danych kultury.
Kolofon
Koordynacja: Marta Świetlik
Koncepcja metodologiczna: Natalia (Cetera) Greszta, Maja Drabczyk, Anna Green-Szałas, Marta Świetlik
Opracowanie pytań: Maja Drabczyk, Marta Świetlik, Anna Green-Szałas
Projekt UX/UI strony internetowej z narzędziem badawczym, grafika: Michał Dąbrowski
Programowanie strony internetowej i narzędzia: Łukasz Grochowski
Redakcja, korekta: Marta Jakubowska / Słowa na warsztat
Skład raportu, grafika: Kamila Krzewska
DOI: doi.org/10.5281/zenodo.23269348
