W odpowiedzi na zaproszenie MKiDN do konsultowania projektu dyrektywy w sprawie, Centrum Cyfrowe Projekt: Polska zgłosiła swoje uwag do projektu dyrektywy w sprawie niektórych dozwolonych możliwości wykorzystywania utworów osieroconych (Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on certain permitted uses of orphan works) z 22 lutego 2012 roku. Uważamy projekt uregulowania sytuacji dzieł osieroconych za bardzo potrzebną inicjatywę dla uwolnienia wielu cennych dla kultury utworów. Jednakże uważamy, że rozwiązania zaproponowane w kompromisowym projekcie dyrektywy wynikające z negocjacji toczących się pomiędzy Radą, Parlamentem a Komisją są niesatysfakcjonujące.

(Pobierz nasze stanowisko konsultacyjne w PDF).

Co to są dzieła osierocone?

Podstawowa, najbardziej potoczna definicja, określa dzieła osierocone jako takie, które pozostają pod ochroną praw autorskich, ale posiadacz bądź właściciel praw autorskich nie może być zidentyfikowany albo odnaleziony, lub nie można z nim się skontaktować. W wielu definicjach pojawia się przesłanka konieczności przeprowadzenia poszukiwań z należytą starannością i w dobrej wierze dla ustalenia, iż dane dzieło zostało osierocone.

Co się dzieje z dziełami – sierotami? 

Konsekwencjami uznania dzieła za osierocone jest brak możliwości rozpowszechniania dzieła, z powodu braku zgody uprawnionego. Tego rodzaju utworów nie można digitalizować, udostępniać w Internecie (w tym w internetowych słownikach, bibliotekach lub bazach danych), publikować ich wznowień, włączać do antologii czy wykorzystywać fragmentów w innych dziełach. Problem ten dotyczy wg ostrożnych szacunków ok. 13% wszystkich książek chronionych prawem autorskim w Europie (ok. 3 mln), w przypadku filmów problem dotyczy ok. 225 000 utworów, jeśli chodzi o fotografie, to w samej Wielkiej Brytanii ok. 90% całości zbiorów znajdujących się w instytucjach publicznych można uznać za osierocone (więcej informacji w raporcie Anny Vuopala „Assessment of the Orphan works issue and Costs for Rights Clearance”). Zjawisko to, będące efektem stałego wydłużania czasu ochrony autorskich praw majątkowych oraz braku obowiązku rejestracji tych praw, ogranicza znacząco zakres domeny publicznej.

Zdaniem Centrum Cyfrowego głównymi problemami proponowanych uregulowań są:

  1. Zbyt wąski zakres przedmiotowy i podmiotowy Dyrektywy, wyłączający z jej zakresu znaczną ilość utworów oraz ograniczającą beneficjentów do nielicznej grupy podmiotów publicznych;
  2. Wyłączenie z zakresu dyrektywy użytku komercyjnego utworów, w związku z czym postulujemy przywrócenie art. 7 pierwotnego projektu dyrektywy;
  3. Kazuistyka wymagań w zakresie prowadzenia starannych poszukiwań prowadzonych w celu identyfikacji uprawnionych do dzieł osieroconych;
  4. Obciążenie użytkowników obowiązkiem uiszczenia godziwej rekompensaty na rzecz uprawnionych za przeszłe korzystanie z utworu;
  5. Oparcie mechanizmu korzystania z utworów osieroconych o dozwolony użytek.

Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w odpowiedzi na wezwanie MKiDN, głównym postulatami Centrum Cyfrowego są:

  • Rozszerzenie zakresu podmiotowego dyrektywy, poprzez objęcie nim wszystkich potencjalnych użytkowników, zarówno instytucji publicznych, podmiotów prywatnych, jak i osób fizycznych;
  • Rozszerzenie zakresu przedmiotowego dyrektywy i objęcie jej zakresem wszystkich rodzajów utworów, w tym fotografii;
  • Oparcie kryteriów starannych poszukiwań na klauzulach generalnych należytej staranności i dobrej wiary. Zdaniem Centrum, wszelkie wymagania przeprowadzenia starannych poszukiwań powinny być proporcjonalne do rzeczywistych możliwości odnalezienia uprawnionych z praw autorskich przez użytkowników;
  • Stworzenie tzw. „jednego punktu dostępu”, będącego zbiorczą bazą informacji dotyczących utworów i uprawnionych z praw autorskich, a który mógłby służyć jako zaczątek centralnego rejestru utworów;
  • Wprowadzenie mechanizmu rejestracji dla wszystkich utworów objętych prawem autorskim i prawami pokrewnymi dla uniknięcia w przyszłości zjawiska dzieł osieroconych;
  • Oraz oparcie mechanizmu korzystania z utworów osieroconych na obligatoryjnych wyjątkach na rzecz instytucji publicznych oraz licencjach przymusowych na rzecz pozostałych podmiotów oraz w przypadku użyć instytucjonalnych wykraczających poza dozwolony użytek publiczny

Zdaniem Centrum, proponowana dyrektywa w obecnej formie nie jest w stanie zrealizować zamierzonych celów. Problem dzieł osieroconych jest na tyle rozległy i palący, że wymaga całościowego uregulowania. Proponowaną dyrektywę powinno cechować realne i praktyczne podejście do wspomnianych kwestii, jak najbliższe użytkownikom, pozwalające włączyć te często bezcenne utwory do powszechnego obiegu kultury oraz zapewnić należytą ochronę domeny publicznej.

Stanowisko Centrum zostało przygotowane przez Helenę Rymar i Danutę Gęgotek.

BIBLIOGRAFIA

Projekt dyrektywy w sprawie niektórych dozwolonych możliwości wykorzystania utworów osieroconych, dokument Rady 6714/12:  http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/docs/orphan-works/proposal_en.pdf

COMMISSION RECOMMENDATION of 27 October 2011 on the digitisation and online accessibility of cultural material and digital preservation (2001/711/EU): http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:283:0039:0045:EN:PDF

MKiDN „Wprowadzenie do konsultacji na temat projektu dyrektywy w sprawie niektórych dozwolonych możliwości wykorzystywania utworów osieroconych”: http://mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/ministerstwo/ochrona-praw-autorskich-i-praw-pokrewnych/konsultacje-spoleczne-projektu-dyrektywy-o-dzielach-osieroconych.php, dostęp z 7.04.2012

dr Krzysztof Siewicz „Poszukiwanie prawidłowego rozwiązania problemu utworów osieroconych”, http://koed.org.pl/2011/09/analiza-nt-utworow-osieroconych/, dostęp z 7.04.2012

Information Sans Frontieres, Proposal for a Directive on certain permitted uses of orphan work. A memorandum addressed to the Council of the European Union by Information Sans Frontières, http://www.communia-association.org/wp-content/uploads/2011/11/isf_ow_memorandum.pdf, dostęp z 7.04.2012

Information Sans Frontieres “ISF position statement in the light of current development of the Orphan Works directive” (23 March 2012), http://informationsansfrontieres.files.wordpress.com/2012/03/isf-ow-position-230312.pdf

Koalicja Otwartej Edukacji, Opinia Koalicji Otwartej Edukacji dotycząca projektu dyrektywy w sprawie dzieł osieroconych z 30.06.2011, http://koed.org.pl/wp-content/uploads/2012/01/konsultacje-komisja.pdf

Communia Association „Policy recommendations”, http://www.communia-association.org/recommendations-2/

Paul Keller „Commission recommendation on the digitisation and online accessibility of cultural material and digital preservation”, Communia Association, 8.11.2011, http://www.communia-association.org/2011/11/08/commission-recommendation-on-the-digitisation-and-online-accessibility-of-cultural-material-and-digital-preservation/

Communia Association, Final Report of 31.03.2011, www.communia-project.eu/final-report/

Paul Keller Information Sans Frontières: Orphan works directive in it’s current form creates more harm than good”, Communia Association 5.04.2012, http://www.communia-association.org/2012/04/05/information-sans-frontieres-orphan-works-directive-in-its-current-form-creates-more-harm-than-good/

Communia Association “Two steps forward one step back: new presidency note on the proposed orphan works directive” 19.11.2011, http://www.communia-association.org/2011/11/19/new-presidency-note-on-the-proposed-orphan-works-directive/

Communia Association Reaction of the COMMUNIA association to the proposed directive on certain permitted uses of orphan works (COM/2011/0289)” 27.10.2011, http://www.communia-association.org

Communia Association COMMUNIA policy paper on the proposed orphan works directive 27.10.2011, http://www.communia-association.org/2011/10/27/communia-policy-paper-on-the-proposed-orphan-works-directive/

Gazeta Prawna Nie kupimy dzieł osieroconych” 7.09.2011, http://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/545289,nie_kupimy_dziel_osieroconych.html

Marta Toflińska „Wysłuchanie publiczne na temat dzieł osieroconych”, Rzeczpospolita, 9.11.2011, http://www.rp.pl/artykul/389502.html

“The New Renaissance” report of the ‘COMITÉ DES SAGES’, http://ec.europa.eu/information_society/activities/digital_libraries/comite_des_sages/index_en.htm

Catherine Jasserand “Will out-of-commerce books soon be managed by a collective management society in France?”, Institute for Information Law (IViR), 6.12.2011, http://kluwercopyrightblog.com/2011/12/06/will-out-of-commerce-books-soon-be-managed-by-a-collective-management-society-in-france/

Lucie Guibault “Cultural heritage institutions concerned over proposed European orphan works directive”, Institute for Information Law (IViR), 22.02.2012, http://kluwercopyrightblog.com/2012/02/23/cultural-heritage-institutions-concerned-over-proposed-european-orphan-works-directive/

Anna Vuopala Assessment of the Orphan works issue and Costs for Rights Clearance” European Commision, May 2010, http://ec.europa.eu/information_society/activities/digital_libraries/doc/reports_orphan/anna_report.pdf

Dzieło osierocone, Wikipedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Dzieło_osierocone, dostęp z 7.04.2012

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Centrum Cyfrowego.
Creative Commons License

Centrum Cyfrowe Projekt:Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa, kontakt@centrumcyfrowe.pl

Centrum Cyfrowe jest częścią Fundacji Projekt: Polska.

Projekt Polska

Nasi partnerzy

 

Należymy do:
logo koalicji otwartej edukacji  Member of The Internet Defense League
logo koalicji Copyright For Creativity       logo koalicji stowarzyszenia communiaofop_logo