Otwarty kod to suwerenność i równe szanse. Opinia koalicji SPOIWO dla Ministerstwa Cyfryzacji
Gdy instytucje publiczne polegają wyłącznie na zamkniętych rozwiązaniach wielkich korporacji, jako społeczeństwo ponosimy tego wyższe koszty. Wolne i otwarte oprogramowanie to realna szansa na demokratyzację technologii, dbałość o środowisko i budowę infrastruktury państwa opartej na przejrzystości i inkluzywności.
Autor: Helmut Klapper
Jako część Sojuszu Otwartego i Wolnego Oprogramowania (SPOIWO), z optymizmem przyjęliśmy podjęte przez Komisję Europejską kroki na rzecz suwerenności technologicznej i ogłoszoną w czerwcu tego roku „EU Open Source Strategy”1. W ramach konsultacji publicznych2 przekazaliśmy Ministerstwu Cyfryzacji wspólne stanowisko Sojuszu, które opiera się między innymi na naszym raporcie badawczym „Architektura współpracy. Open source jako siła napędowa polskiej innowacji i suwerenności technologicznej”.
Zgadzamy się z diagnozą, że uzależnienie UE od dostawców z państw trzecich stanowi krytyczne zagrożenie. Dlatego zwracamy szczególną uwagę na następujące priorytety:
- Publiczne pieniądze, publiczny kod: Oprogramowanie zamawiane przez instytucje publiczne i finansowane z naszych podatków wymaga domyślnego udostępniania na wolnych licencjach. Taka domyślna otwartość (zasada „comply-or-explain”) zapewni urzędom niezależność oraz zoptymalizuje koszty na poziomie całego państwa. Apelujemy także o uruchomienie Centralnej Platformy Wdrożeniowej oraz powołanie Krajowego Repozytorium Kodu, co ułatwi audyty bezpieczeństwa i zapobiegnie powielaniu wydatków.
- Zapobieganie „open-washingowi”: Zjawisko to polega na nadużywaniu pojęcia otwartości dla technologii o restrykcyjnych modelach dystrybucji. Jest to widoczne szczególnie w obszarze sztucznej inteligencji, gdzie firmy używają terminu „otwarty” dla modeli posiadających ukryte ograniczenia (np. zakaz korzystania komercyjnego), nie dając użytkownikom materiałów do ich swobodnego audytowania i modyfikowania. Domagamy się stanowczego przeciwdziałania tym praktykom weryfikując, czy oferty faktycznie oznaczają wolną licencję i gwarantują kontrolę użytkownika.
- Ekologia cyfrowa i wsparcie lokalnego rynku: Otwarty kod, pozbawiony narzuconej telemetrii, drastycznie redukuje utylizację zasobów obliczeniowych i zapotrzebowanie energetyczne. Skutecznie zapobiega to zjawisku planowanego postarzania sprzętu i wydłuża cykl jego życia. Z kolei przekierowanie publicznych środków z opłat za zamknięte licencje do polskich MŚP i spółdzielni cyfrowych stymuluje lokalny rynek IT i zatrzymuje drenaż talentów. Ponadto, utrzymanie stabilności infrastruktury wymaga uruchomienia państwowych funduszy dedykowanych ciągłości cyfrowych dóbr wspólnych, wspierających niezależne społeczności deweloperskie dbające o krytyczną infrastrukturę otwartego kodu.
- Edukacja niezależna od gigantów technologicznych: Edukacja cyfrowa na każdym szczeblu – od szkół podstawowych, aż po ośrodki akademickie – musi zostać uniezależniona od zamkniętych ekosystemów platformowych Big Tech na rzecz kształcenia w oparciu o możliwość wyboru i uniwersalne, otwarte standardy. Musimy wzmacniać kompetencje w obszarze open source, zamiast bezkrytycznie promować zamknięte ekosystemy monopolów korporacyjnych.
Polska może być liderem budowania suwerennego stosu technologicznego w Europie, jeśli poprzemy deklaracje odważnymi wdrożeniami. Jako organizacje społeczne deklarujemy pełną gotowość do wsparcia Ministerstwa w tych pracach.
W imieniu organizacji współtworzących Sojusz Przyjaciół Otwartego i Wolnego Oprogramowania (SPOIWO):
| Ayax Fundacja Centrum Cyfrowe Coop Tech Hub Fundacja Kuźnia Rdzeni Fundacja Moje Podl@sie Fundacja Open Source Polska Hackerspace Pomorze Hackerspace Wrocław Fundacja Internet. Czas Działać! Inicjatywa Jak Głosują Knyfyrtel |
Kontrabanda Kooperatywa Sieciowa KoopNet Linux Professional Institute Polska Grupa Użytkowników Linuxa Polska Sieć Ekonomii PyPolska Quantlab Fundacja Wolnego Oprogramowania Reszka Rust Poland SUSE Warszawski Hackerspace Fundacja Wolne Lektury |
———
1. Komisja Europejska, Communication on European Tech Sovereignty, accompanied by an EU Open Source Strategy, 3.06.2026.
2. Ministerstwo Cyfryzacji, Konsultacje publiczne strategii UE dotyczącej otwartego oprogramowania (EU Open Source Strategy), 14.07.2026.
Zobacz też: Centrum Cyfrowe, Raport Architektura współpracy. Open source jako siła napędowa polskiej innowacji i suwerenności technologicznej, 1.07.2026.