Nowy raport SpołTech: „Architektura współpracy. Open source jako siła napędowa polskiej innowacji i suwerenności technologicznej”
Cyfryzacja Polski nie musi oznaczać uzależnienia od globalnych korporacji technologicznych. W nowym raporcie pokazujemy, że wolne i otwarte oprogramowanie to szansa na wzmocnienie bezpieczeństwa i suwerenności technologicznej, inwestycję w krajowe innowacje oraz budowę cyfrowych dóbr wspólnych.
Autor: Johnson Julius, Trelleborgs Museum
W momencie, w którym oddajemy raport „Architektura współpracy. Open source jako siła napędowa polskiej innowacji i suwerenności technologicznej” w Wasze ręce, dyskusja o suwerenności cyfrowej Polski nabiera rozmachu. Systemy operacyjne, narzędzia analityczne i platformy komunikacyjne, które napędzają naszą gospodarkę, edukację i instytucje publiczne, są w większości własnością wąskiego grona globalnych korporacji. Rodzi to niebezpieczne uzależnienie od dostawców, zagranicznych legislacji i decydentów.
Szansą są tu rozwiązania typu open source, czyli wolne i otwarte oprogramowanie. Choć niektórym hasło to może kojarzyć się głównie z „darmowymi zamiennikami” popularnych programów i aplikacji – to przede wszystkim filozofia współtworzenia, w którą głęboko wpisana jest transparentność i dzielenie się zasobami ku wspólnemu dobru. To też fundament, na którym zbudowany jest ogrom technologii, z których korzystamy codziennie, często zupełnie nieświadomie. Z perspektywy europejskiej, otwarty model może oznaczać wyrównanie szans w wyścigu technologicznym z USA i Chinami poprzez obranie alternatywnej ścieżki rozwoju.
Autorzy badania – dr Kuba Piwowar oraz Łukasz Cegliński – szczegółowo przeanalizowali polski krajobraz otwartego oprogramowania (OSS) i sprzętu (OSH), wskazując szanse i bariery stojące przed administracją publiczną, biznesem oraz społecznością open source. Analiza została uzupełniona 15 eksperckimi wywiadami pogłębionymi z ekspertami i ekspertkami działającymi w obszarach otwartego oprogramowania, administracji publicznej, nowych technologii i sztucznej inteligencji.
Co zyskujemy dzięki otwartości?
- Prawdziwe cyberbezpieczeństwo: Otwartość kodu umożliwia ciągły audyt społecznościowy i wczesne wykrywanie luk. Utajnianie architektury systemu (tzw. „security through obscurity”) daje jedynie złudne poczucie ochrony.
- Zatrzymanie kapitału w krajowej gospodarce: W 2024 roku deficyt handlowy Polski w usługach cyfrowych wyniósł około 45 miliardów złotych. Część tych środków bezpowrotnie opuściła lokalny obieg gospodarczy w postaci opłat licencyjnych dla zagranicznych monopolistów. Systemowe wdrożenie modelu open source przenosi te środki do rodzimych specjalistów IT, wspierając rozwój PKB.
- Ekologia cyfrowa i „czysty kod”: Otwarte aplikacje są lżejsze i pozbawione agresywnej, korporacyjnej telemetrii śledzącej. Przekłada się to m.in. na lepszą ochronę danych osobowych i mniejsze zużycie energii, baterii i procesorów, co realnie przedłuża cykl życia urządzeń.
Co dalej? Strategiczne rekomendacje dla Polski
Raport nie tylko diagnozuje problemy, ale wskazuje na możliwe dalsze kroki:
- Systemowe wdrożenie zasady „Publiczne pieniądze, publiczny kod”: Oprogramowanie zamawiane i finansowane z podatków obywateli musi być udostępniane na wolnej licencji. Ponadto, systemowe wsparcie dla stabilności polskiego rynku open source zapewni ciągłość i rozwój cyfrowych dóbr wspólnych.
- Wspieranie cyfrowej spółdzielczości kodu: Utworzenie państwowej platformy ze zweryfikowanym, bezpiecznym otwartym oprogramowaniem oraz przykładami wdrożeń i dokumentacji, która zminimalizuje dublowanie wydatków i nakładu pracy.
- Dobry przykład „z góry” – bez open-washingu: Ministerstwa i instytucje centralne muszą dać jednoznaczny przykład poprzez realne, nie tylko fasadowe wdrożenie modelu korzystania z otwartego oprogramowania. Obniży to m.in. bariery mentalne urzędników przed przełamaniem statusu quo, w którym faworyzowane są rozwiązania konkretnych gigantów technologicznych.
Więcej wniosków i rekomendacji w naszym raporcie (dostępnym w j. polskim i angielskim):
|
|
|
Badanie zostało zrealizowane w ramach projektu Tech Sovereignty Task Force PL, w którego skład wchodzą Fundacja Panoptykon, CoopTech Hub (CTH) i Fundacja Centrum Cyfrowe.
Projekt realizowany jest dzięki wsparciu Civitates. The European Democracy Fund.
Poglądy i opinie wyrażone w publikacji nie muszą odzwierciedlać oficjalnego stanowiska Civitates, Network of European Foundations (NEF) ani organizacji partnerskich. Wyłączna odpowiedzialność za przedstawione treści spoczywa na autorach.